ΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΙ ΤΟ ΧΑΡΤΟΠΑΙΓΝΙΟ ΤΗΣ «ΣΚΟΥΠΑΣ»

 

ANTONIO GRAMSCI

 

ΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΙ ΤΟ ΧΑΡΤΟΠΑΙΓΝΙΟ ΤΗΣ «ΣΚΟΥΠΑΣ»

 

Οι Ιταλοί δεν αγαπούν πολύ τον αθλητισμό. Οι Ιταλοί προτιμούν τη σκούπα από το όποιο ἀθλημα. Αντί για την ύπαιθρο προτιμούν την κλεισούρα σ’ ένα καφέ και αντί για την κίνηση προτιμούν την ηρεμία γύρω από ένα τραπέζι πάιζοντας με τραπουλόχαρτα.

Παρακολουθήστε έναν αγώνα ποδοσφαίρου: είναι μοντέλο ατομικιστικής κοινωνίας: ναι μεν ασκείται πρωτοβουλία, αλλά καθορίζεται από νόμο· οι προσωπικότητες διακρίνονται ιεραρχικά, όμως η διάκριση δεν βγαίνει από την όποια καριέρα, αλλά από συγκεκριμένες ικανότητες· υπάρχει κίνηση, ανταγωνισμός και αγώνας, αλλά διέπονται από έναν άγραφο νόμο που ονομάζεται «εντιμότητα» και που τους τον υπενθυμίζει συνεχώς η παρουσία του διαιτητή. Ανοιχτό τοπίο, ελεύθερη κυκλοφορία του αέρα, υγιή πνευμόνια, δυνατοί και πάντα έτοιμοι για δράση μύες.

Μια παρτίδα σκούπας. Απομόνωση, καπνός, τεχνητό φως. Φωνές, γροθιές στο τραπέζι και συχνά στο πρόσωπο του αντιπάλου ή... του συνεργού. Διεστραμμένη λειτουργία του εγκεφάλου (!). Αμοιβαία δυσπιστία.

Μυστική διπλωματία. Σημαδεμένα φύλλα. Στρατηγική των ποδιών και της άκρης των δακτύλων. Υπάρχει νόμος; Πού είναι ο νόμος που πρέπει να τηρείται; Διαφέρει από τόπο σε τόπο, έχει διαφορετικές παραδόσεις και αποτελεί μόνιμη πηγή διαφωνιών και καβγάδων.

Μια παρτίδα σκούπας συνήθως τελειώνει με ένα πτώμα και μερικά μωλωπισμένα κρανία. Πουθενά δεν διαβάσαμε ότι έχει τελειώσει ποτέ ποδοσφαιρικός αγώνας με αυτόν τον τρόπο.

Ακόμα και αυτές οι περιθωριακές ανθρώπινες δραστηριότητες αντανακλούν την οικονομική και πολιτική δομή των κρατών. Ο αθλητισμός είναι μια ευρέως διαδεδομένη δραστηριότητα σε κοινωνίες, όπου ο οικονομικός ατομικισμός του καπιταλιστικού καθεστώτος έχει προσδώσει άλλη μορφή τα έθιμα και έχει οδηγήσει όχι μόνο στην οικονομική και πολιτική ελευθερία, αλλά και στην πνευματική ελευθερία και στην ανοχή της αντιπολίτευσης. Η σκούπα, τώρα, είναι μορφή αθλητισμού στις οικονομικά, πολιτικά και πνευματικά καθυστερημένες κοινωνίες, όπου η πολιτική συμβίωση ή έστω συνύπαρξη χαρακτηρίζεται από τον πληροφοριοδότη της αστυνομίας, από τον χωροφύλακα με πολιτικά, από τις ανώνυμες επιστολές, από τη λατρεία της ανικανότητας και από τον καριερισμό (με τις συνοδευτικές μέριμνες και εύνοιες του βουλευτή).

Ο αθλητισμός εμπνέει επίσης την έννοια του «ευ αγωνίζεσθαι» στην πολιτική.

Η σκούπα παράγει κυρίους των αφεντικών που απολύουν στη στιγμή όποιον εργάτη τόλμησε σε ελεύθερη συζήτηση να αντικρούσει τις σκέψεις τους (!?)

 

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «L’Avanti!» στις 16 Αυγούστου 1918.

Περιλαμβάνεται στην έκδοση Antonio Gramsci, Sotto la Mole (1916-1920), Einaudi, Torino 1960, σσ. 260-261.

Τίτλος πρωτοτύπου: Il «foot-ball» e lo scopone.

 

Μετάφραση:Γιώργος Κεντρωτής.

 

[ Σημείωση του μεταφραστή: Μπορεί να φανεί, και είναι, παρωχημένο (έως και αφελές) σε μεγάλο μέρος του το κείμενο του Γκράμσι, αλλά περιέχει και «αλήθειες» ως προς το πώς ξεκίνησε το ποδόσφαιρο. Το πώς εξελίχθηκε είναι άλλη ιστορία… Και μια άσχετη πληροφορία: Και ο Αντόνιο Γκράμσι, και ο Παλμίρο Τολιάτι και ο Ενρίκο Μπερλινγκουέρ και ο Ακίλε Οκέτο ήσαν οπαδοί (δυστυχώς) της Γιουβέντους. Ο Αλεσάντρο Νάτα υποστήριζε τη Τζένοα. Ο Αμαντέο Μπορντίγκα, ο Ρουτζέρο Γκριέκο και ο Λουίτζι Λόνγκο ήσαν άσχετοι με το ποδόσφαιρο - τους κορόιδευε γι' αυτό ο Τολιάτι!]