Ο Παζολίνι καταδικάστηκε
για την ανορθόδοξη ιδιωτική του ζωή, για την επιδεικτική ομοφυλοφιλία του, για
τις τρομερές υπερβολές των ύστερων έργων του, αλλά αυτό δεν εμποδίζει ούτε
εμένα ούτε και οποιονδήποτε άλλον έχει γούστο για την καλή λογοτεχνία να
εκφράσουμε τον πιο βαθύ σεβασμό μας για τον συγγραφέα: για έναν γίγαντα ανάμεσα
σε τόσα και τόσα ποντίκια. Ως άνθρωπος ο Παζολίνι με γέμιζε με συμπόνια, αλλά
ως συγγραφέας υπήρξε για μένα πάντα πηγή έμπνευσης και στοχασμού. Τα έργα του
είναι προορισμένα να μείνουν στην ιστορία της ιταλικής λογοτεχνίας, ενώ σε
ανθρώπινο επίπεδο αυτός ο συνεχής αντικομφορμισμός, που κράδαινε ανέκαθεν σαν
σπαθί μπροστά στον κόσμο, μέχρι του σημείου να έλθει φάτσα-φάτσα με την
αυτοκαταστροφή, είναι κάτι που ξεφεύγει απ’τις ευαισθησίες μου. Ωστόσο, με όλα τα ποιοτικά χαρακτηριστικά και τα
ελαττώματά του, είτε είχε δίκιο είτε όχι στην άποψή του για τη ζωή, η αξία και
η τραγωδία του έγκεινται σε αυτό: ότι ήταν πάντα έτοιμος να πληρώσει από την
τσέπη του για όλα όσα έκανε.
Πηγή: «Ο Παζολίνι όπως τὸν
γνώρισα». Συνέντευξη του Βιτόριο Γκάσμαν στον Πέτερ Ντραγκάτζε για τὸ περιοδικό
Gente.
Μία στροφή: έρχετ’ επάνω το νερό με μια στριγκλιά.
Άλλη στροφή: άλλο νερό, και πού και πού και κανά τρίξιμο.
Το ταξίδι τελειώνει σε τούτο τον γιαλό
που αργές τον σκανδαλίζουνε κι επίμονες πλημμύρες.
Τίποτα δεν φανερώνει παρά μόνο κάτι οκνηροί καπνοί
τ’ ακροθαλάσσι που το υφαίνουν με αχηβαδάκια
αύρες απαλότατες: και σπάνια αποκαλύπτεται
μέσα στη βουβή τριγύρω νηνεμία
κι ανάμεσα από τα νησιά με την αποδημητική τους όψη
η Κορκική με τις ακρώρειές της ή η Καπρασία.
Κι είσαι κι εσύ και με ρωτάς αν έτσι χάνονται όλα
σε τούτη τη φτενή εντός των αναμνήσεων ομίχλη·
και αν μέσα στην αδράνεια και με του κυματοθραύστη
τον αναστεναγμό εκπληρώνονται άραγε τα πεπρωμένα.
Θά ’θελα να σου πω όχι, να σου πω πως σ’ έχει ζυγώσει
η ώρα που αντίκρυ θα διαβείς πια, πέρα από τον χρόνο·
και ίσως μόνο όποιος θέλει γίνεται αιώνιος,
πράγμα που εσύ το δύνασαι, κι εγώ, πάλι, μάλλον όχι.
Σκέφτομαι και λέω: για τους πιο πολλούς ουκ έστι σωτηρία,
πλην όμως τους σχεδιασμούς τούς ανατρέπουν κάποιοι,
διαβαίνουν τα στενά, και όποιος θέλει εδώ και πάλι θά
γυρίσει.
Προτού πάντως ενδώσω, θα επιθυμούσα να σου δείξω
την οδό που σου λέω της διαφυγής, έναν δρόμο
περαστικό, εφήμερο, όπως είναι στα πεδία της θαλασσοταραχής
ο αφρός ή οι πτυχές των κυμάτων.
Μαζί σου δίνω και τη λειψή μου ελπίδα.
Σε μέρες καινούργιες, κουρασμένος εγώ,
δεν ξέρω πια τρόπο να μεγαλώσει κι άλλο:
μα την προσφέρω ενέχυρο στη μοίρα σου, εσύ για να γλιτώσεις.
Εδώ σε τούτες τις ακτές τελειώνει ο δρόμος
που μ’ εναλλάξ κινήσεις η παλίρροια τρώει.
Στο πλάι μου η καρδιά σου δεν μ’ ακούει, κι όμως
για την αιωνιότητα σαλπάρει: αχόι-αχόι!
Μετάφραση: Γιώργος Κεντρωτής.
*****************************
CASA SUL
MARE
ll viaggio finisce qui: nelle cure
meschine che dividono l'anima che non
sa più dare un grido. Ora i minuti sono eguali e fissi comei giri di
ruota della pompa. Un giro: un
salir d'acqua che rimbomba. Un altro,
altr'acqua, a tratti un cigolio.
Il viaggio
finisce a questa spiaggia che tentano gli
assidui e lenti flussi. Nulla disvela se
non pigri fumi la marina che
tramano di conche I soffi leni: ed
è raro che appaia nella bonaccia
muta tra l'isole
dell'aria migrabonde la Corsica dorsuta o la Capraia.
Tu chiedi se
così tutto vanisce in questa poca
nebbia di memorie; se nell'ora che
torpe o nel sospiro del frangente si compie ogni
destino. Vorrei dirti che
no, che ti s'appressa l'ora che
passerai di là dal tempo; forse solo chi
vuole s'infinita, e questo tu
potrai, chissà, non io. Penso che per i
più non sia salvezza, ma taluno
sovverta ogni disegno, passi il varco, qual
volle si ritrovi. Vorrei prima di
cedere segnarti codesta via di
fuga labile come nei
sommossi campi del mare spuma o ruga. Ti dono anche
l'avara mia speranza. A' nuovi giorni,
stanco, non so crescerla: l'offro in pegno
al tuo fato, che ti scampi.
Il cammino
finisce a queste prode che rode la
marea col moto alterno. Il tuo cuore
vicino che non m'ode salpa già forse
per l'eterno.
Silvia, rimembri ancora
quel tempo della tua vita mortale,
quando beltà splendea
negli occhi tuoi ridenti e fuggitivi,
e tu, lieta e pensosa, il limitare
di gioventù salivi?
Sonavan le quiete
stanze, e le vie dintorno,
al tuo perpetuo canto,
allor che all’opre femminili intenta
sedevi, assai contenta
di quel vago avvenir
che in mente avevi.
Era il maggio odoroso: e tu solevi
così menare il giorno.
Io gli studi leggiadri
talor lasciando
e le sudate carte,
ove il tempo mio primo
e di me si spendea la miglior parte,
d’in su i veroni del paterno ostello
porgea gli orecchi
al suon della tua voce,
ed alla man veloce
che percorrea la faticosa tela.
Mirava il ciel sereno,
le vie dorate e gli orti,
e quinci il mar da lungi, e quindi il monte.
Lingua mortal non dice
quel ch’io sentiva in seno.
Che pensieri soavi,
che speranze, che cori, o Silvia mia!
Quale allor ci apparia
la vita umana e il fato!
Quando sovviemmi
di cotanta speme,
un affetto mi preme
acerbo e sconsolato,
e tornami a doler di mia sventura.
O natura, o natura,
perché non rendi poi
quel che prometti allor?
perché di tanto
inganni i figli tuoi?
Tu pria che l’erbe inaridisse il verno,
da chiuso morbo
combattuta e vinta,
perivi, o tenerella. E non vedevi
il fior degli anni tuoi;
non ti molceva il core
la dolce lode or delle negre chiome,
or degli sguardi innamorati e schivi;
né teco le compagne ai dì festivi
ragionavan d’amore.
Anche peria fra poco
la speranza mia dolce: agli anni miei
anche negâro i fati
la giovinezza. Ahi come,
come passata sei,
cara compagna dell’età mia nova,
mia lacrimata speme!
Questo è quel mondo? questi
i diletti, l’amor, l’opre, gli eventi
onde cotanto ragionammo insieme?
questa la sorte dell’umane genti?
All’apparir del vero
tu, misera, cadesti: e con la mano
la fredda morte
ed una tomba ignuda
mostravi di lontano.
