Συμμετείχαν η παλιά μου φοιτήτρια και διδακτόρισσα Αγλα'ί'α Παντελάκη που μετέφρασε το βιβλίο της Κάτριν Μακλίν, ο Θόδωρος Ζηνιάτης που διάβασε ένα διήγημα και η Άντζελα Ρέγγη που διηύθυνε τη συζήτηση, όπου είπα κι εγώ δυο-τρία πράγματα.
Στην αρχή και στο τέλος χορεύτηκαν μερικά τάνγκο. Ευτυχώς για την τέχνη του τάνγκο όχι από εμένα!
ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΕΝΤΡΩΤΗΣ
LAUDATIO
ΓΙΑ ΤΟΝ JOSÉ ANTONIO MORENO JURADO
Εκατοντάδες αφορισμοί
έχουν διατυπωθεί σχετικά με το τί, το πώς και το κατά πόσο μπορεί να
μεταφραστεί η ποίηση. Το είδος του αφορισμού, βεβαίως, όταν δεν αποτελεί
προσχηματική συγκάλυψη «κακίας», είναι επίτηδες άστοργο, άσπλαχνο και άδικο, και
μάλιστα μέσα σε κλίμα σατιρικής κωμικότητας. Και τούτο συμβαίνει ακριβώς,
επειδή ο επιδιδόμενος στο είδος έχει εξασφαλίσει για τον εαυτό του το
απροσπέλαστο εκείνο σημείο του σύμπαντος, τον τόπο δηλαδή τον απλησίαστο, από
όπου δύναται –με πυθαγόρειο θάρσος– να κινήσει τη γη: εν προκειμένω της
ποιητικής τη γη. Στην πραγματικότητα, πάντως, βασίζεται αποκλειστικά και μόνο στη
βεβαιότητα που αυτός ο ίδιος τρέφει ως προς το ότι τα αφοριστικά ρήματά του θα
τα τυλίξει εν τέλει και θα τα ζεστάνει η σινδόνη της ευρύτατης αποδοχής
καθιστώντας τα αιωνίως δημοφιλή. Κατά βάθος οι αρνούμενοι τη μεταφρασιμότητα
της ποίησης και διαλαλούντες τα σχετικά (και συνήθως ευφάνταστα) πορίσματά τους
(για να μείνουμε απλώς στο υποκειμενικό επίπεδο) δεν κάνουν τίποτε άλλο από το
να κρύβουν την προσωπική τους αδυναμία να μεταφράσουν ποιήματα. Επειδή όμως η
ιστορία των γραμμάτων και των ιδεών τούς διαψεύδει ευχερέστατα και πανηγυρικά
(μιας και ανά τους αιώνες έχουν μεταφραστεί εκατομμύρια ποιήματα, από τα χρόνια
του Ομήρου έως και σήμερα), φροντίζουν να εφοδιάζουν τους αφορισμούς τους με
καλλιέπεια και να τους εκτοξεύουν αιφνιδιάζοντας τους αναγνώστες, ακριβώς
επειδή δεν τους περιμένουν. Έτσι εξασφαλίζουν άνετα την αποδοχή των λεγομένων
τους. Ανετότατα!
Αντί να λες πολλά για
κάτι, στις πλείστες των περιπτώσεων αρκεί μονάχα να δείξεις κάποιον ή κάτι, και
θα έχεις το παράδειγμα του σημαινόμενου σε ολογραφία. Αρκεί, λοιπόν, να
δείξουμε τον αριθμό των γραπτών και των τόμων καθώς και το ίδιο το συγγράψαν
υποκείμενο, και τότε θα αρθούν δια μιας όλες οι ετερόκλητες αφοριστικές διατυπώσεις
και ενστάσεις σχετικά με τη μη μεταφρασιμότητα της ποίησης. Δείχνουμε εν
προκειμένω τον Χοσέ Αντόνιο Μορένο Χουράδο που με την απλή και ασυνόδευτη
συγγραφική παρουσία του όχι μόνο καταρρίπτει τις όποιες αντιρρήσεις, αλλά και
θεμελιώνει ένα στέρεο οικοδόμημα μεταφραστικού λόγου, ιδιότυπου και ιδιότροπου,
παλίντροπου και παλίντονου, στη γλωσσική ήπειρο της ισπανικής λαλιάς, μιας
λαλιάς χρησιμοποιούμενης σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του πλανήτη.
Οι ισπανόφωνοι αγαπούν
τα ελληνικά γράμματα και τα υπηρετούν με φανατική αγάπη επί αιώνες. Τολμώ δε να
πω ότι αυτό έγινε γνωστό τις τελευταίες μόλις δεκαετίες, από τότε που και οι
Έλληνες στράφηκαν με μανική αγάπη στη μελέτη των πάσης προελεύσεως ισπανικών
γραμμάτων. Και διαπιστώσαμε με ευχάριστη έκπληξη και με απερίγραπτη χαρά ότι ένας
ιδιαίτερος σύγχρονος «φιλελληνισμός» εμπεδώνεται γερά και ακράδαντα σε
ισπανόφωνες επικράτειες. Πλήθος μεταφραστών καταγίγνονται με τη διάδοση του
ελληνικού λέγειν και συγγράψασθαι τόσο στη μητρόπολη Ισπανία, όσο και στη Λατινική
Αμερική. Στο πλήθος αυτό ανάμεσα ξεχωρίζει η διαλάμπουσα προσωπικότητα του Χοσέ
Αντόνιο Μορένο Χουράδο, του κορυφαίου όχι μόνο μεταφραστή αλλά και στοχαστή.
Η προσωπική ιστορία του
Χοσέ Αντόνιο Μορένο Χουράδο καταλαμβάνει όλον τον ιστορικό χρόνο του ελληνικού
πνεύματος: από τον Όμηρο έως και τους ποιητές που γράφουν και δημοσιεύουν
ποιήματα στα ελληνικά σήμερα. Στη λυρική σκευή του περιέχονται δείγματα λόγου
ελληνικού από όλη την ελληνική αρχαιότητα, από τη βυζαντινή εποχή, από τα πρώτα
νεοελληνικά ποιητικά κατορθώματα, από τον 20ό και τον 21ο αιώνα.
Είναι ένας ακάματος εργάτης των γραμμάτων μας που γνωρίζει τα ελληνικά στη
συγχρονία και τη διαχρονία τους και δη σε βάθος τέτοιο, ώστε να μπορεί να
περνάει με την άνεση του επαΐοντος από τους αρχαίους λυρικούς στον Ρωμανό τον
Μελωδό, και από τον Έλύτη και τον Σεφέρη σε ποιητές που έκαναν τα πρώτα τους
λυρικά βήματα στον 21ο αιώνα.
Περιπτώσεις μεταφραστών
σαν τον Χοσέ Αντόνιο Μορένο Χουράδο είναι σπανιότατες παγκοσμίως. Οι
μεταφραστές αυτοί έχουν τη δύναμη φυσικών φαινομένων, καθώς επιδίδονται με
πνεύμα ολοκληρωτικό στη μεταφορά και στη μεταγωγή (άλλωστε τι σημαίνουν στην
πραγματικότητα οι λέξεις translation
και
traducción;
– μεταφορά και μεταγωγή αντίστοιχα σημαίνουν!)… επιδίδονται, λοιπόν, οι άνθρωποι
αυτοί οι εκλεκτοί με πνεύμα ολοκληρωτικό στη μεταφορά και στη μεταγωγή όλου του
ωφέλιμου φορτίου της κουλτούρας που διακονούν: εν προκειμένω ο Χοσέ Αντόνιο
Μορένο Χουράδο επιδίδεται στην ασφαλή μετάδοση του ελληνικού πνεύματος στη
γλωσσική του πατρίδα. Από το μέγα πλήθος των δημοσιευμάτων του ας ξεχωρίσουμε
ένα: το Antología de la poesía neohelénica. Desde mediados del siglo XI hasta
nuestros
días,
που δίνει στα ισπανικά με ιστορική σειρά το απόσταγμα όλης της νεοελληνικής
ποίησης. Η ανθολογία αυτή έρχεται να προστεθεί, δίκην ευωδιαστών ανθέων σε
μεταφράσματά του από τα έργα του Σοφοκλή, του Αριστοτέλη και του Ρωμανού του
Μελωδού. Καλύτερον πρέσβη δεν θα μπορούσαν να έχουν τα ελληνικά γράμματα στην
ήπειρο της ισπανικής λαλιάς.
Κατόπιν των ανωτέρω η
επιτιμοποίηση του Χοσέ Αντόνιο Μορένο Χουράδο, κορυφαίου κλασικού φιλολόγου, κραταιού
ελληνιστή, ακάματου εργάτη του πνεύματος και μεταφραστή, εκτός του ότι είναι
αυτονόητη, περιποιεί πρωτίστως τιμή στο Τμήμα μας, διότι θα έχουμε την αγαθή
τύχη να περιληφθεί στις τάξεις του ένας κορυφαίος διανοούμενος και πρωτίστως
μεταφραστής της ελληνικής λογοτεχνίας σε μια γλώσσα ομιλούμενη από πολλά
εκατομμύρια φυσικούς ομιλητές της και στα δύο ημισφαίρια του πλανήτη μας. Μια
διαγώνια ματιά στη βιβλιογραφία του Χοσέ Αντόνιο Μορένο Χουράδο αποτελεί την
πρώτη και απολύτως απτή απόδειξη της αξίας του τιμώμενου συγγραφέα. Επιτρέψτε
μου να σταχυολογήσω μερικές στιγμές του φιλολογικού και λογοτεχνικού βίου του.
Ο Χοσέ Αντόνιο Μορένο
Χουράδο γεννήθηκε στη Σεβίλλη το 1946. Είναι διδάκτωρ της Κλασσικής Φιλολογίας.
Ο τίτλος της διδακτορικής διατριβής του είναι: Κλασική αναπόληση στα έργα του Γιώργου Σεφέρη. Προηγουμένως είχε
εκπονήσει μεταπτυχιακή εργασία πάνω στο έργο του Οδυσσέα Ελύτη, που ήταν η
πρώτη μελέτη γύρω από τη νεοελληνική λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο της Σεβίλλης.
Στο ίδιο Πανεπιστήμιο εργάστηκε επί τέσσερα έτη ως καθηγητής-συνεργάτης και
δίδαξε την Ποιητική του Αριστοτέλη,
το Συμπόσιο του Πλάτωνα και τα Ιπποτικά Μυθιστορήματα της εποχής των
Παλαιολόγων.
Έχει συμμετάσχει σε πάμπολλα
συνέδρια γύρω από την ελληνική λογοτεχνία (ενδεικτικά: στη Γρανάδα, στη
Βιτόρια, στη Σεβίλλη, στους Δελφούς, στην Αθήνα, στη Λευκωσία και αλλού). Έδωσε
σειρά διαλέξεων στα δύο Πανεπιστήμια της Μαδρίτης γύρω από τον Ελύτη, τον
Σεφέρη, τα Ιπποτικά Μυθιστορήματα και τον Ρωμανό τον Μελωδό. Επίσης παρέδωσε
επί τρία έτη μεταπτυχιακά μαθήματα στο Πανεπιστήμιο της Γρανάδας, και
συγκεκριμένα στο περιώνυμο Κέντρο Νεοελληνικών, Βυζαντινών και Κυπριακών
Σπουδών.
Έλαβε δύο υποτροφίες
από το ισπανικό Υπουργείο Πολιτισμού για έρευνα: τη μια για να σπουδάσει στην Αθήνα
και να εμβαθύνει στο έργο της Πρώτης Μεταπολεμικής Γενιάς (η σχετική εργασία
εκδόθηκε το 1991 από τις εκδόσεις του Πανεπιστημίου της Σεβίλλης), και την άλλη
για να συγγράψει και να δημοσιεύσει μια συλλογή ποιημάτων του. Διότι εκτός από
μεταφραστής ποιητικών λόγων είναι και ο ίδιος λυρικός δημιουργός, έργα του
οποίου έχουν μεταφραστεί σε διάφορες γλώσσες. Καλεσμένος από την Ελληνική
Πρεσβεία στη Μαδρίτη συνόδευσε τον Οδυσσέα Ελύτη στο ταξίδι του στο
Σπίτι-Μουσείο του Χουάν Ραμόν Χιμένεθ στην Ουέλβα και στη Σεβίλλη όπου
συμπαρουσίασαν την ισπανική έκδοση της συλλογής Ο ήλιος ο πρώτος. Το 1973
του απονεμήθηκε το Βραβείο Ποίησης Αδονάις,
και το 1985 το Διεθνές Βραβείο Χουάν
Ραμόν Χιμένεθ. Το 2019 έγινε Επίτιμο Μέλος της Εταιρίας Λογοτεχνών της
Θεσσαλονίκης (ΕΛΘ) και το 2020 Επίτιμο Μέλος του Ομίλου Λογοτεχνίας και
Κριτικής της Κύπρου (Ο.Λ.Κ.). Το 2021 ορίστηκε αντεπιστέλλον μέλος της Εταιρίας
Ελλήνων Λογοτεχνών (ΕΕΛ) της Αθήνας, και του απονεμήθηκε και το Βραβείο Τιμής
Θανάσης Νάκας για το σύνολο του έργου του. Αν και έχει γίνει ήδη κατανοητό ας
προστεθεί ότι για τον Χοσέ Αντόνιο Μορένο Χουράδο στοιχείο απαράγραπτο του
ελληνικού πολιτισμού αποτελούν και τα λυρικά επιτεύγματα της Κύπρου, το δε έργο του πάνω στην κυπριακή ποίηση του 16ου
αιώνα και στον Πετραρχισμό αποτελεί έργο αναφοράς.
Καλωσορίζουμε τον Χοσέ
Αντόνιο Μορένο Χουράδο, τέκνο διακεκριμένο της Ανδαλουσίας, στο νησί της
Κέρκυρας και στο ΤΞΓΜΔ του ΙΠ. Τον καλωσορίζουμε στο νησί όπου συνέγραψε τα
αριστουργήματά του ο Διονύσιος Σολωμός, και δη τον υποδεχόμαστε στο κτίριο της
Ιονίου Ακαδημίας, όπου εδίδαξε φιλοσοφία ο Ανδρέας Κάλβος. Οι ιερές σκιές αμφοτέρων
αγάλλονται για τούτη τη συντυχία και τον καλωσορίζουν και αυτές στο νησί των
γραμμάτων, των τεχνών και της μουσικής. Καλωσορίζουμε όλοι μας με ευφροσύνη τον
εξαιρετικό, τον πανάξιο νέο συνάδελφό μας στο ΤΞΓΜΔ. Benvenido! Enhorabuena, don José Antonio!
ΣΤΗΝ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΕΡΚΥΡΑ'Ι'ΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ
Ομιλία μου για τον Ανδρέα Κάλβο
ΣΥΝΈΔΡΙΟ ΘΕΟΤΟΚΗ
Μιλάω σήμερα, σε λίγο, για τον Θεοτόκη ως μεταφραστή των Γεωργικών του Βιργιλίου
ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΕΝΤΡΩΤΗΣ
ΜΙΑ ΛΕΛΟΓΙΣΜΕΝΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ ΣΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ ΕΙΚΟΣΙ ΕΤΗ
Γενικώς η χρήση φθείρει ό,τι χρησιμοποιείται. Ας φανταστούμε ρούχα που τα φοράμε συχνά και αντικείμενα που βρίσκονται συνεχώς στα χέρια μας. Φθείρονται, χαλάνε. Στον κανόνα αυτόν δεν αποτελούν εξαίρεση ο λόγος και οι λέξεις. Κατ’ αρχήν η φθορά δεν έχει πρόσημο – η φθορά απλώς υπάρχει και συνιστά αλλαγή καταστάσεως. Πολυχρησιμοποιημένη, άρα και φθαρμένη λέξη είναι η λέξη πολιτισμός, ως προς δε την τρέχουσα σημασία της η φθορά της συνοδεύεται και από μια σημασιακή στρέβλωση: μιλάμε για πολιτισμό και εννοούμε πάντα κάτι «καλό», κάτι «θετικό», κάτι «υπέροχο». Αλλά αν το αντίθετο του «πολιτισμένου» είναι ο «απολίτιστος», ερωτάται τότε ποιο είναι το αντίθετο του «πολιτισμού» – λέξη με την ίδια ρίζα. Ναι, η βαρβαρότητα! Αλλά δεν έχει την ίδια ρίζα...
Για να μη μακρολογούμε, θα πούμε ότι την έννοια του πολιτισμού τη συγκροτεί οτιδήποτε υπάρχει γύρω μας, οτιδήποτε μας περιβάλλει. Ο πολιτισμός υπάρχει και διαμορφώνεται, είναι μια δυναμική διαδικασία. Περιεχόμενο, αλλά και διαμορφωτές του πολιτισμού είναι οι άνθρωποι και τα έργα τους. Η δε διαμόρφωση είναι αέναη, καθώς καθορίζεται από την ανθρώπινη δράση, από κάτι δηλαδή ακατάπαυστο. Τα –εκ των υστέρων πάντα– θετικώς,. αλλά και τα αρνητικώς αξιολογούμενα πολιτιστικά επισυμβαίνοντα και φαινόμενα δίνουν το εκάστοτε στίγμα της ιδιοσυγκρασίας τοπικών, περιφερειακών, κεντρικών και εθνικών κοινωνιών, ακριβώς επειδή ο πολιτισμός υπάρχει μόνο σε πλαίσιο πολιτικής κοινωνίας. Το φανερώνει άλλωστε η ετυμολογία του ίδιου του όρου που είναι μετάφραση της γαλλικής λέξης civilisation. Σημειωτέον ότι ο μεταφραστής του όρου δεν ήταν ο οποιοσδήποτε, αλλά ο περιώνυμος Αδαμάντιος Κοραής, ο οποίος, όμως, εμφορούμενος από αυτό που λέγεται «έρωτας καλού», είδε μονόπλευρα τη σημασία της: ως εμπέδωση προϊόντων των γραμμάτων, της τέχνης, της φιλοσοφίας και των επιστημών μέσα σε ένα ευγενές πλαίσιο διακριτικότητας και δημιουργίας.
Μα άδικο έχει; – νιώθω να ακούω την ένσταση. Όχι! – θα απαντήσω. Κατ’ αρχήν και αξιωματικώς δεν έχει άδικο, αλλά από αυτή τη θετικότροπη θεώρηση των πραγμάτων αρχίζει (επιτρέψτε μου να το πω έτσι) μια κατηφοριά, που ως επί το πλείστον αποδεικνύεται επικίνδυνη. Γιατί συνήθως λησμονούμε την ετυμολογική ρίζα της λέξης πολιτισμός που έχει να κάνει με τους πολίτες και τις πόλεις τους – λησμονούμε, με άλλα λόγια, την πολιτική ουσία του όρου. Χωρίς να μπω σε λεπτομέρειες, θα φτάσω στο τέλος της κατηφοριάς, που δεν είναι άλλο από το είδος των πολιτιστικών φαινομένων που διαθέτουν επίφαση (αλλιώς μπογιά) θετικότητας, αλλά κατ’ ουσίαν είναι αρνητικά: την επίφασή τους (αυτή τη μπογιά) τούς την προσπορίζει μια στρεβλή περί παραδόσεως αντίληψη, αντίληψη δήθεν «λαογραφική».
Η παράδοση είναι αρά – είναι, δηλαδή, ευχή και κατάρα. Είναι ευχή όταν σου δίνει ορμή και σε σπρώχνει προς τη δημιουργία, προς νέες επικράτειες της δυναμικής εκφραστικότητας, και είναι κατάρα, όταν σε πείθει ότι η επ’ άπειρον επανάληψη πολλαπλώς κατορθωμένων επιλογών είναι το αληθές πολιτιστικό desideratum. Τίποτα πιο ψεύτικο από αυτό δεν υπάρχει. Διότι είναι σαν να σου λέει ότι οι ρεπροντυξιόν,... οι όποιες αναπαραγωγές διασήμων πινάκων είναι τέχνη αληθινή,... ότι η μιμητική, η φωτοτυπική αντιγραφή ενός έργου λόγου είναι αυτή καθαυτή η δικαίωση του έργου. Η παράδοση δεν είναι επιστροφή στις ρίζες: η επιστροφή στις ρίζες συνιστά πολιτιστική υποχώρηση, το δε παράγγελμά της είναι το απαραλλοίωτο αναμάσημα των ήδη υφισταμένων μορφών. Το «επιστροφή στις ρίζες» ακούγεται μεν σωτήριο, καθώς περιέχει μιαν απόγευση από επιστροφή σε κάποιον αόριστο χαμένο παράδεισο, αλλά είναι σύνθημα αντιδραστικό και σκέτη καταδίκη: τίποτα να μην πάει μπροστά, να μην προοδεύσει, τίποτα καινούργιο να μην έλθει, αλλά να γυρνάμε όλο κατά πίσω, να επιστρέφουμε στη λατρεία των ριζών και να αγνοούμε το δέντρο που οφείλουν να θρέψουν οι ρίζες – αυτό σημαίνει η «επιστροφή στις ρίζες» και τα ποικιλώνυμα αναμασήματα. Γι’ αυτό και όταν μιλάμε για παράδοση, οφείλουμε να έχουμε καθαρό μέσα στον νου μας το ότι παράδοση δεν πρέπει να είναι απλώς συντήρηση, και δη κακότροπη και άτεχνη. Η παράδοση πρέπει να είναι ριζοσπαστική και να πετάει νέες ρίζες, για να υπάρχει λόγος να τη μνημονεύουμε ως νέο δέντρο. Δύο κορυφαίοι μουσικοί, ο Νίκος Σκαλκώτας και ο Μάνος Χατζιδάκις, μας δίνουν το σχετικό παράδειγμα: ο Σκαλκώτας με τους δημοτικούς χορούς του και ο Χατζιδάκις με τη νεωτερική του αντιμετώπιση των ρεμπέτικων τραγουδιών τόσο στο επίπεδο της θεωρίας όσο και στο επίπεδο της πράξης.
Αφού ακροθιγώς πραγματευτήκαμε το ελάχιστο πλαίσιο του πολιτισμού, που συνιστά και τη βάση του, επιλέγουμε να εστιάσουμε στον πολιτισμό ως στοχαστικό τόπο του λόγου και των τεχνών, και με τη συνδρομή της επιστήμης. Βρισκόμαστε στην Κέρκυρα, στα τέλη του 2022. Η πόλη και το νησί έχουν πλούσιο πολιτιστικό παρελθόν που είναι ζωντανό και ακμαίο και αντανακλά επιδραστικώς την πολιτιστική διαδικασία του παρόντος και του μέλλοντος, και του άμεσου και του περαιτέρω μέλλοντος. Η λογοτεχνία, οι εικαστικές τέχνες και η μουσική είναι οι κατ’ εξοχήν πολιτιστικοί κλάδοι της Κέρκυρας. Η ριζοσπαστικώς θεωρημένη παράδοση είναι υπαρκτή και όχι μόνο κινείται, αλλά κυριολεκτικώς ταράσσεται εξακολουθώντας να εμπνέει προς τη δημιουργία. Στους αναφερθέντες τομείς υπάρχουν σκαπανείς, που ανοίγουν νέους δρόμους. Είναι –θα λέγαμε– οι εκτελεστές της διαθήκης των πατέρων: του Σολωμού, του Μάντζαρου και του Γιαλλινά, για να μείνω μόνο σε αυτούς, που ο καθένας τους αντιπροσωπεύει με το όνομά του και μόνο ένα ολόκληρο σύμπαν στην τέχνη του. Η παράδοση είναι ύλη υπαρκτή, απτή και καλεί σε διαπλάσεις. Η παράδοση κινείται και εξακολουθεί να εμπνέει προς τη δημιουργία. Στον αιωνίως ισχύοντα πλατωνικό ορισμό της κίνησης συνυπάρχουν η φορά και η αλλοίωσις, όπερ σημαίνει ότι ο πολιτισμός φέρει και φέρεται, αλλοιώνει και αλλοιούται. Και αλλιώς δεν γίνεται, γιατί έτσι μόνο ζει. Γι’ αυτό ό,τι μας παραδίδεται πρέπει να το ελέγχουμε και να το εντάσσουμε στο πλαίσιο αυτό. Οπότε στην εν λόγω ζωντανή και δημιουργό παράδοση (και όχι στην κακόζηλη αναπαραγωγή της ήδη υπάρχουσας, έστω και πολλαπλώς, ακόμα και πολυτρόπως αναπαλαιωμένης) πρέπει να εστιασθεί η όποια πολιτική/πολιτιστική προσπάθεια στα επόμενα είκοσι έτη: στην παράδοση που πετάει νέες ρίζες, που γεννά νέα πράγματα και που δεν επαναλαμβάνει αναλωμένες εμπειρίες.
Αφού μου ζητήθηκε η γνώμη, θα την πω. Θα την διατυπώσω μάλιστα με βραχύτητα και με ευκρίνεια, για να μη χαθούμε στις δαιδαλώδεις παρανοήσεις που οφείλονται και στη σημασιακή φθορά των πολυχρησιμοποιούμενων όρων. Έχουμε, λοιπόν, και λέμε:
Η λογοτεχνία, οι εικαστικές τέχνες και η μουσική του σήμερα και του αύριο (αλλά και όπως έρχονται με την κεκτημένη δυναμική τους από το παρελθόν) πρέπει να είναι οι τρεις πολιτιστικοί στόχοι των υπεύθυνων φορέων για τις επόμενες δύο δεκαετίες. Η μουσική τέχνη είναι η δημοφιλέστερη όλων. Γι’ αυτό στα επόμενα πέντε έως επτά έτη πρέπει να συγκροτηθεί Συμφωνική Ορχήστρα, που θα την υποστηρίζουν εξαιρετικοί καλλιτέχνες και πρώτης γραμμής διευθυντής ορχήστρας. Η Συμφωνική Ορχήστρα θα έχει έδρα της την Κέρκυρα και θα δρα στην ημεδαπή και στην αλλοδαπή. Στα επόμενε τέσσερα έως έξι έτη πρέπει να καθιερωθεί σημαντικό διεθνές λογοτεχνικό συνέδριο που θα λαμβάνει χώρα ανά διετία με ανανεούμενους θεματικούς πυρήνες. Τέλος πρέπει στα επόμενα τρία έως πέντε έτη να καθιερωθεί ανά διετία η Κερκυραϊκή Μπιενάλε που θα αφορά τις εικαστικές τέχνες. Η πρόταση αυτή είναι λελογισμένη. Εισάγει δε και μιαν άλλη αντίληψη για τον τουρισμό, εντελώς ανεξάρτητη από τις μέχρι τώρα μονοτόνως υπηρετούμενες και καθόλου αντίπαλη προς αυτές. Απλώς επιδιώκεις άλλους ποιοτικούς στόχους. Το ότι το Ιόνιο Πανεπιστήμιο μπορεί να συνδράμει σε αυτό το γενναίο πολιτιστικό εγχείρημα με σχεδόν όλα τα Τμήματά του είναι τόσο αυτονόητο, που περιττεύει οποιαδήποτε περαιτέρω εξήγηση. Το ίδιο ισχύει και για τους ήδη υπάρχοντες και λειτουργούντες πολιτιστικούς φορείς.
Θα μπορούσα να μιλήσω και για διεθνή τουρνουά σκακιού και κρίκετ. Το αθετώ ή, εν πάση περιπτώσει, το αναφέρω απλώς. Επανέρχομαι στους τρεις προαναφερθέντες θεσμούς και λέω το άκρως αυτονόητο: πρέπει να διευθύνονται και να καθοδηγούνται από προσωπικότητες εγνωσμένου κύρους και πανελλήνιας και διεθνούς εμβελείας, όχι από γραφειοκράτες. Και ει δυνατόν όχι από «ντόπιους». Άρα χρειάζεται γενναία χρηματοδότηση, όπερ σημαίνει ότι δεν επαφιέμεθα σε αφελείς πρακτικές «πρωτοβουλιών» και «εθελοντισμού», ούτε σε αυθόρμητες αναλήψεις έργου βασισμένες στην «καλή θέληση». Χωρίς γενναία χρηματοδότηση δεν μπορεί να γίνει τίποτα. Και αν δεν μπορούν να υπηρετηθούν και οι τρεις τομείς, τότε ας υπηρετηθεί μόνο ο πρώτος, που κατά τη γνώμη μου είναι ό,τι κερκυραϊκότερο διαχρονικώς. Μιλώ για τη μουσική και για τη δημιουργία Συμφωνικής Ορχήστρας.
