PABLO
NERUDA
ΓΡΑΦΤΗΚΕ ΤΟ ΕΤΟΣ 2000
Να μιλήσω θέλω με τα τελευταία αστέρια,
τώρα, τώρα, στην ψηλά κορυφή ανεβασμένος
τούτου του ανθρώπινου βουνού.
Είμαι μόνος, μα έχω μαζί και τη συντρόφισσα τη νύχτα,
και μια καρδιά, από τα χρόνια φαγωμένη.
Ήρθα από πολύ μακριά σ’ αυτές εδώ τις ερημιές,
κι έχω δικαίωμα τον ύπνο τον κυρίαρχο
με όλα τα όνειρά του — δικαίωμα
να ξεκουραστώ με τα μάτια μου ανοιχτά
ανάμεσα στα μάτια των κατάκοπων ανθρώπων.
Και ενώ κοιμάται ο άνθρωπος με τη φυλή του,
όταν τα μάτια έχουν όλα κλείσει
—τα χωριά βουλιαγμένα στη νύχτα,
ο ουρανός με έναστρους ροδώνες στολισμένος—
αφήνω εγώ τον χρόνο να κυλήσει στην όψη μου
σαν αέρας σκοτεινός ή σαν καρδιά ίσαμε μέσα μουλιασμένη,
και βλέπω τι έρχεται και τι γεννιέται,
τους πόνους που νικήθηκαν,
τις πενιχρές ελπίδες του λαού μου:
τα παιδιά με παπούτσια στο σχολείο,
το ψωμί και τη δικαιοσύνη να μοιράζονται σωστά
όπως μοιράζεται ο ήλιος πάντοτε το καλοκαίρι.
Βλέπω την απλότητα να ξεδιπλώνεται,
την αγνότητα του άντρα με το αλέτρι του,
κι εμένα να πηγαινοέρχομαι σ’ όλα τα χωράφια
χωρίς να πέφτω σε μεγαλοτσιφλικάδες πάνω.
Είναι τόσο εύκολο να βρεις το φως,
μα δεν βρισκόταν πουθενά·
η αγάπη φαινόταν τόσο μακρινή·
κοντά βρισκόταν πάντα η λογική.
Εμείς είχαμε χάσει το δρόμο· ξεστρατισμένοι όντας
πιστεύαμε πια σ’ έναν κόσμο θλιβερό
γεμάτον αυτοκράτορες και στρατιώτες,
όταν εφάνη ξαφνικά πως είχαν φύγει
οι σκληροί και οι κακοί για πάντα,
και όλα παρέμειναν ειρηνικά στο σπίτι,
στον δρόμο και στων ανθρώπων τις δουλειές.
Οι πάντες τώρα ξέρουμε ότι καλό δεν είναι
να βρίσκεται η γη στα χέρια των ολίγων,
πως δεν υπάρχει λόγος να τρέχουμε συνέχεια
από τον δικαστή στον κυβερνήτη, ούτε ανάποδα.
Πόσο απλή είναι η ειρήνη! Και πόσο δύσκολο
είναι να χιμάμε μέρα και νύχτα
ο ένας στον άλλονε με πέτρες και ξύλα
σαν να μην ήμασταν πια Χριστιανοί!
Η νύχτα είναι ψηλά, ξεκάθαρη σαν πέτρα,
και με την ψύχρα της αγγίζει το πλευρό μου
σαν να μου λέει να κοιμηθώ αμέσως,
τώρα που η δουλειά μου επήρε τέλος.
Μα έχω τώρα να μιλήσω με τ’ αστέρια,
να τους μιλήσω σε γλώσσα σκοτεινή και διάφανη,
αλλά και με την ίδια τη νύχτα
συζήτηση να κάνουμε έχω με λόγια απλά,
όπως μιλάει ο αδελφός στην αδελφή του.
Με τυλίγει η νύχτα με το δυνατό της άρωμα
και μ’ ακραγγίζει με τα δάχτυλά της·
νιώθω να ’μαι εκείνη η νυχτερινή φιγούρα
που άφησα πίσω μου, στο μακρινό μου παρελθόν,
στα χρόνια εκείνα που η φοιτητική άνοιξη
παλλόταν μες στα χωριάτικα τα ρούχα μου.
Όλη η αγάπη εκείνου του χαμένου χρόνου,
ο πόνος για το άρωμα που μού ’κλεψαν,
το χρώμα κάποιου δρόμου μες σε στάχτες,
κάποιων χεριών τ’ άσβεστα ουράνια δώματα!
Και μετά εκείνα τ’ αδηφάγα κλίματα
που μου καταβροχθίσαν την καρδιά μου,
τα πλοία που έφευγαν χωρίς προορισμό,
οι χώρες οι σκοτεινές, οι χώρες οι κομψότατες,
ο πυρετός αυτός που μ’ έπιασε στη Βιρμανία
και ο έρωτας εκείνος ο εσταυρωμένος.
Άνθρωπος και μόνο άνθρωπος είμαι
τις αμαρτίες μου σηκώνω,
σαν οποιοσδήποτε θνητός που κουβαλάει το βάρος
ν’ αγαπάει, ν’ αγαπάει, ν’ αγαπάει
χωρίς το αντάλλαγμα του ν’ αγαπιέται,
μαζί με τ’ άλλο βάρος: να μην αγαπάει
παρ’ όλο που τον έχουν αγαπήσει.
Και αναδύονται οι στάχτες μιας νύχτας,
πλάι στη θάλασσα, σε ένα ιερό ποτάμι,
κι ένα πτώμα γυναικείο μελαψό να καίγεται
σε μια θράκα, εγκαταλελειμμένο:
ο Ιραουάντι μέσ’ απ’ τις λόχμες αργοσαλεύει
τα νερά του και το καρχαριώδες φως του.
Οι ψαράδες της Κεϋλάνης ετράβαγαν μαζί μου έξω
ολόκληρη τη θάλασσα μ’ όλα της τα ψάρια,
και από τα δίχτυα μέσα έσταζαν
με τρόπο θαυμαστό, μαγευτικό,
τα κατακόκκινα και βελουδένια ψάρια,
ενώ οι ελέφαντες περίμεναν
να τους δώσω φρούτα με τα χέρια μου.
Α, πόσος χρόνος έχει κατακάτσει
στα μάγουλά μου εμένα, και σαν θαμπό ρολόι
κουβαλάει στην εύθραυστη τροχιά του μια κίνηση,
ένα νήμα μακρύ και ατελείωτο
που αρχίζει μ’ ένα παιδί που κλαίει
και σταματάει σ’ έναν ταξιδιώτη μ’ έναν σάκο!
Έπειτα ήρθε ο πόλεμος και οι συμφορές του.
Και μες στη νύχτα νεκροί Ισπανοί
αγγίζουνε τα μάτια μου και με ζητάνε·
τους ψάχνω, τους γυρεύω,
μα εκείνοι δεν με βλέπουν· εγώ όμως
τη λάμψη βλέπω του ξεθωριασμένου μεγαλείου τους:
τον δον Αντόνιο να πεθαίνει από απόγνωση,
τον Μιγέλ Ερνάνδες να ’ναι νεκρός στις φυλακές του,
και τον καημένο μου τον Φεδερίκο
να δολοφονείται από μεσαιωνικούς κακούργους,
από την άπιστη αγέλη των Πανέρος:
από των αηδονιών τους δολοφόνους.
Ω, πόσος, μα πόσος ζόφος και πόσο αίμα
απόψε με καλούν, φωνάζουν τ’ όνομά μου,
με αγγίζουν τώρα με φτερά παγωμένα
δείχνοντάς μου το τεράστιο τους μαρτύριο:
κανείς δεν έχει πάρει εκδίκηση γι’ αυτούς,
και το ζητούν από εμένα,
Και μόνο η τρυφερότητά μου τους γνωρίζει.
Ω, πόση νύχτα χωράει σε μια νύχτα
χωρίς να ξεχειλίζει τούτο το ουράνιο κύπελλο·
των περάτων ακούγεται η σιωπή
ωσάν απρόσιτο κοχύλι,
τ’ αστέρια πέφτουνε στα χέρια μου
γεμάτα ακόμα μουσική και ίσκιους.
Σ’ αυτόν τον χώρο το βάρος της ζωής μου
το ταραγμένο ούτε νικάει ούτε θρηνεί·
αποχαιρετώ τον πόνο που μ’ επισκέπτεται
σαν να λέω αντίο σε κάποιο περιστέρι:
αν έχουμε λογαριασμούς, να τους ξεκαθαρίσουμε πρέπει
με ό,τι θα συμβεί και με ό,τι ανατέλλει,
με την ευτυχία του κόσμου ολόκληρου
και όχι με οτιδήποτε γκρεμοτσακίζει ο χρόνος.
Εδώ, στον ουρανό της Σιέρα Μαέστρα,
ίσα-ίσα προλαβαίνω πια να χαιρετήσω την αυγή
γιατί άργησα με τις δουλειές μου·
με τόσα και τόσα πράγματα επέρασε η ζωή μου,
που αφήνω τις δουλειές μου σε άλλα χέρια,
και το τραγούδι μου άλλο στόμα θα το τραγουδήσει.
Γιατί έτσι μόνο δένεται κανονικά η μέρα
και δεν θα σταματήσει το τριαντάφυλλο ν’ ανθίζει.
Ο άνθρωπος δεν σταματάει στο δρόμο του:
τα μυστηριώδη όπλα πάντοτε άλλος θα τα παίρνει·
η ανθρώπινη άνοιξη δεν γνωρίζει τέλος·
από τον χειμώνα βγήκε η πεταλούδα
και ήταν πολύ πιο εύθραυστη κι από λουλούδι,
γι’ αυτό το κάλλος της ποτέ δεν ηρεμεί,
τα δε πολύχρωμα φτερά της
κινούνται συνεχώς με μαθηματικά ακτινοβόλα.
Ένας άνθρωπος έφτιαξε μόνο μια πόρτα
και πήρε από τη θάλασσα μια σταγόνα μόνο
και αυτό θα γίνεται ξανά και πάλι με όλους
μέχρι που από τη μια ζωή στην άλλη
να υψώσουμε την ευτυχισμένη πόλη
με τα χέρια εκείνων που δεν ζούνε πια
και με χέρια όλων όσοι δεν έχουν γεννηθεί ακόμα.
Αυτή είναι η ενότητα που θα πετύχουμε:
φως οργανωμένο απ’ το σκοτάδι,
από τη συνέχεια των επιθυμιών,
και ο χρόνος να περπατάει μες στις ώρες
ίσαμε να μείνουν όλοι πια ικανοποιημένοι.
Έτσι αρχίζει γι’ άλλη μια φορά η Ιστορία.
Και έτσι, ψηλά στην κορυφή ετούτων των βουνών,
μακριά από τη Χιλή και από τις τρανές της κορδιγιέρες,
έχω το παρελθόν μου όλο μέσα σ’ ένα κύπελλο
και το υψώνω κάνοντας πρόποση για όλη τη γη·
παρ’ όλο που η πατρίδα μου κυλάει στο αίμα μου,
χωρίς στιγμή να σταματάει η ροή του ρεύματός της,
την ώρα αυτή εμένα το νυχτερινό μυαλό μου, η λογική του,
στην Κούβα βρίσκεται και δείχνει την κοινή σημαία
του μαυρισμένου ημισφαίριου
που καρτερούσε να ’ρθει επιτέλους μια νίκη αληθινή.
Τον νου μου αφήνω σ’ αυτή την κορυφή,
εκεί ψηλά, να κυματίζει πάνω απ’ τα λιβάδια,
στους γονατισμένους λαούς να δείχνει την αξιοπρέπεια
που βγήκε μέσ’ απ’ τον αγώνα:
η Κούβα είναι ένα διάφανο κατάρτι που φαίνεται
καθαρά σ’ όλο το διάστημα και μέσα στο σκοτάδι,
είναι σαν ένα δέντρο που γεννήθηκε στη μέση
της Καραϊβικής και των αρχαίων πόνων της:
το φύλλωμά του το βλέπουν άπαντες από παντού
και οι σπόροι του βυθίζονται βαθιά στο χώμα,
για να υψώσουν στη ζοφερή Αμερική
της άνοιξης το οικοδόμημα.
Μετάφραση: Γιώργος Κεντρωτής.
