ΒΙΒΛΙΑ... ΒΙΒΛΙΑ...

 

ΒΙΒΛΙΑ... ΒΙΒΛΙΑ...

ΓΙΑ ΤΡΙΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΝΤΩΝΗ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ

 

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΕΝΤΡΩΤΗΣ

 

ΓΙΑ ΤΡΙΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΝΤΩΝΗ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ

 

Τον Αντώνη Παπαϊωάννου, τον γνωρίζω αρκετές δεκαετίες. Και μαζί με αυτόν γνωρίζω και τη γραφή του ή, για να το θέσω ακριβέστερα, τον τρόπο που γράφει. Είναι από τους κλασικούς επαγγελματίες γραφιάδες που ασχολήθηκε με όλα σχεδόν τα είδη του γραπτού λόγου, έχοντας γράψει ή επεξεργαστεί αρκετές χιλιάδες σελίδες που περιλαμβάνουν: κείμενα για διαφημίσεις με τον εξαντλητικό ρυθμό που απαιτεί το επάγγελμα· στίχους για τραγούδια, πολλά από τα οποία έγιναν επιτυχίες· κείμενα και σενάρια για καθημερινές τηλεοπτικές σειρές· κείμενα και σενάρια για περισσότερα από 100 τηλεοπτικά επεισόδια ντοκιμαντέρ· θεατρικά έργα· αρθρογραφία· επιμέλεια για περισσότερα από 70 βιβλία· εκπαιδευτικά κείμενα και άλλα ων ουκ έστιν αριθμός.

Με λίγα λόγια κατέχει οίκοθεν όλα τα καπρίτσια της γραφής, αφού είναι μάλιστα υποχρεωμένος κάθε φορά να την προσαρμόζει στις διαφορετικές απαιτήσεις και σε διαφορετικούς στόχους.

Όλα τούτα, πέρα από τα προφανή πλεονεκτήματα που έχουν να κάνουν με την τεχνική, τη λιτότητα, την οικονομία ή τη δυναμική του λόγου, δημιουργούν και έναν προβληματισμό. Ποια είναι η πραγματική ταυτότητα του γράφοντος υποκειμένου (αν και δεν είναι απαραίτητο να είναι πάντα αναγνωρίσιμη) που καταντάει εν τέλει περιοριστική για τον συγγραφέα, ο οποίος στο πέρασμα των χρόνων εξελίσσεται συνεχώς μαζί τα πράγματα γύρω του. Δεν παύει όμως να είναι ζητούμενο. Πότε η γραφή αυτή διεκπεραιώνει ανειλημμένες συμβατικές υποχρεώσεις ή αστικές υποθέσεις και πότε δημιουργεί τη συγκίνηση και φορτώνει το προστιθέμενο βάρος που καλείται να υπηρετήσει η λογοτεχνία; Αυτή η ταυτότητα για τον Αντώνη Παπαϊωάννου αποκτά αναγνωρίσιμα στοιχεία τα τελευταία χρόνια, όταν ο συγγραφέας άρχισε να μας δίνει αφηγηματικά έργα, κάτι βέβαια που για όσους γνωρίζουν είχε αρχίσει νωρίτερα με τα θεατρικά του έργα που, αν και κάποια έχουν παιχτεί και εκδοθεί στο εξωτερικό, παραμένουν εν πολλοίς άγνωστα στο μέγα πανελλήνιον.

Εδώ προτίθεμαι να αναφερθώ δια βραχέων στα τελευταία του βιβλία που κυκλοφόρησαν σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα μεταξύ τους. Πρόκειται για δύο αστυνομικά μυθιστορήματα που εξελίσσονται με τον ίδιο ήρωα στα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης (μια πρωτότυπη και ευφάνταστη, αν μη τι άλλο, ιδέα) και για τη νουβέλα που κυκλοφόρησε πρόσφατα με τίτλο: «Το υπόλοιπο του βίου».

Εδώ, στο τελευταίο του βιβλίο, ο συγγραφέας ακολουθεί μια μακροπερίοδη γραφή, σχεδόν υπνωτική, χωρίς στίξη, αλλά με περίτεχνα πλεγμένες τις δευτερεύουσες προτάσεις έτσι, ώστε να σε παρασέρνει να σε μια ανάγνωση χωρίς ανάσα και να σε βυθίζει σε μια ατμοσφαιρική πυκνότητα λόγου με χιούμορ, με σαρκασμό και με επιτηδευμένες επαναλήψεις που σε κάνουν να απολαμβάνεις την ανάγνωση μέχρι να τελειώσει το κάθε ένα από τα κεφάλαια του βιβλίου. Ένας άνθρωπος που βαδίζει μετρώντας τα βήματά του, μια αφήγηση σε τρίτο πρόσωπο που θα μπορούσε να είναι σε πρώτο, αφού είναι προφανές ότι έχει αυτοβιογραφικές αναφορές και μια φαινομενικά απλή πορεία, ένα φανταστικό road trip όχι σε πόλεις, αλλά στο υπόλοιπο του βίου, σε ένα μεταφυσικό τοπίο: στα μέρη. που δεν κατοικούν οι άνθρωποι, το όλον εξελίσσεται σε μια ενδιαφέρουσα και γοητευτική ερωτική παράξενη ιστορία. Η τεχνική της μακροπερίοδης και χωρίς στίξη γραφής, που δοκιμάζει ο συγγραφέας, είναι ο τρόπος γραφής που έχουν καθιερώσει ο φετινός νομπελίστας Γιαν Φόσε και ο ούγγρος μαιτρ Κρασναχορκάι, που όμως ο συγγραφέας, ξεκινώντας τη σαν παιχνίδι –τα καπρίτσια της γραφής που αναφέραμε παραπάνω–  τη μετατρέπει σε εντελώς προσωπική υπόθεση.

Θέλω να σταθώ όμως και στα δύο προηγούμενα βιβλία του συγγραφέα με τίτλο «Άμα θέλω γίνομαι διάβολος» (από τη γνωστή φράση του Καραϊσκάκη) που εκτυλίσσεται στο Μεσολόγγι το 1824, λίγο πριν την έξοδο, και «Τα μήλα του διαβόλου», όπως αποκαλούσαν τότε τις

Πατάτες, και το οποίο εκτυλίσσεται στην Αίγινα του Καποδίστρια το 1828, εποχή της καθιέρωσης της καλλιέργειας της πατάτας.

Τα θεωρώ υποδείγματα ιστορικού μυθιστορήματος που συνδυάζουν αριστοτεχνικά την ιστορική αλήθεια μέσα από την ενδελεχή έρευνα του συγγραφέα και την παράθεση αυθεντικών ιστορικών στοιχείων, αλλά και τη συμπλήρωση του όποιου ιστορικού κενού με στοιχεία μυθοπλασίας (fictio) που όχι μόνο δεν αλλοιώνουν την εικόνα, αλλά και ενσωματώνονται με πειστικό, αλλά και απολαυστικό τρόπο στην αφήγηση. Σε ό,τι αφορά το ιστορικό μέρος ο Παπαϊωάννου παραθέτει στοιχεία, τα οποία αντλεί από αδιαμφισβήτητες ιστορικές πηγές, όπως τα Ελληνικά Χρονικά ή τη Γενική Εφημερίδα και από απομνημονεύματα γνωστών ιστορικών και αγωνιστών που έζησαν στην εποχή εκείνη. Τα περισσότερα μάλιστα τα παραθέτει όπως ακριβώς αναγράφονται στις συγκεκριμένες πηγές, ενώ αποκαλύπτεται η δράση και ο χαρακτήρας πλήθους υπαρκτών ιστορικών προσώπων που δίνουν το έναυσμα σε αναγνώστες και ερευνητές να αναζητήσουν με τη σειρά τους περισσότερες πληροφορίες και να εξελιχθούν σε ερευνητές/αφηγητές οι ίδιοι.

Όπου όμως η ιστορική εικόνα δεν αποκαθίσταται πλήρως από τις ιστορικές πηγές, ο συγγραφέας φροντίζει να την αναπληρώσει με τρόπο δημιουργικό. Όπου ο ιστορικός δεν νομιμοποιείται να υποθέσει με βάση τα «συμφραζόμενα», ο συγγραφέας έχει την απόλυτη ευχέρεια να προσθέσει στοιχεία που παραδίδουν μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της εποχής και των πόλεων, αρκεί τα στοιχεία αυτά να προκύπτουν από τη γενική ατμόσφαιρα και να μπορούν να την υπηρετήσουν. Για παράδειγμα προσθέτει μια λοκάντα στο Μεσολόγγι και ένα ξενοδοχείο/λοκάντα στην Αίγινα, που, ακόμα κι αν δεν αναφέρονται στις ιστορικές πηγές, είναι αδύνατο να μην υπήρχαν, για να εξυπηρετούνται οι επισκέπτες και οι έμποροι, ιδιαίτερα στην Αίγινα με την τόση μεγάλη συγκέντρωση πληθυσμού (η πολυπληθέστερη πόλη της Ελλάδας για την εποχή εκείνη) και τη δραματική έλλειψη στέγης. Όπως επίσης τοποθετεί στη Αίγινα ένα «σπίτι», έναν υποτυπώδη οίκο ανοχής. Σε μια πόλη με τόσο πληθυσμό, θα ήταν αδύνατο να είχε διακοπεί η άσκηση του –όπως συνήθως λέγεται– αρχαιότερου επαγγέλματος του κόσμου. Η απουσία και όχι η προσθήκη τέτοιων στοιχείων θα δημιουργούσε πρόβλημα μη ιστορικής ακρίβειας. Επίσης πολύ απολαυστικές και αποκαλυπτικές είναι οι αναφορές σε ταβέρνες και στην εστίαση της εποχής με ιστορικά στοιχεία για την εμφάνιση συγκεκριμένων τροφίμων αλλά και φαγητών. Ακόμα και η εξιχνίαση των εγκλημάτων με τη μέθοδο της νεκροψίας είναι συμβατή με την ιστορική αλήθεια, αφού ήδη ιστορικά είχα αρχίσει να εφαρμόζεται έστω και υποτυπωδώς παντού.

Όμως αν στεκόμασταν μόνο σε αυτά θα είχαμε εγκλωβιστεί στη μικρή εικόνα. Παραδειγματικά τα ανέφερα. Τη μεγάλη εικόνα τη συνθέτουν η αξία της δραματικής πλοκής, η χρήση μιας γλώσσας που μας μεταφέρει με αμεσότατα γοητευτικό τρόπο στα τεκταινόμενα, και το ενδιαφέρον της αφήγησης που μας χορηγούν δύο ιστορικά αστυνομικά και περιπετειώδη μυθιστορήματα που αποβλέπουν πρωτίστως στο να  εγγυηθούν αναγνωστική απόλαυση στους αναγνώστες τους.

 

 

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΑ

 

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΑ

 

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΕΞΟΔΟΣ

 

ΕΞΟΔΟΣ

Είπα να βγω μια βολτίτσα, να ξεμυτίσω. Πήγα στη γειτονιά μου, στη "Ράμπα" για καφέ. Ξεκίνησα το βιβλίο του Αντώνη Παπαϊωάννου "Άμα θέλω γίνομαι διάβολος", αστυνομικό μυθιστόρημα στο Μεσολόγγι, στα χρόνια της Επανάστασης του '21.

Εξαιρετικό!

 

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΙΚΑ ΜΟΥ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΙΚΑ ΜΟΥ ΒΙΒΛΙΑ

Γιώργος Κεντρωτής (επιμέλεια - πρόλογος), "Ρώμου Φιλύρα: ο θεατρίνος της ζωής".

Ο φίλος Αντώνης Παπαϊωάννου μού έδωσε αυτό το πεζό κείμενο του Φιλύρα - δεδομένη η αγάπη και των δυο μας για τον ποιητή. Έγινε ό,τι έπρεπε να γίνει για να "εκσυγχρονισθεί", και εκδόθηκε το 2001. Η πρώτη έκδοσή του είχε γίνει στην Αθήνα το 1916 "τύποις Παρασκευά Λεώνη".

ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΩΝ "ΑΝΘΕΩΝ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ"

ΑΝΤΩΝΗΣ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ

ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΩΝ "ΑΝΘΕΩΝ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ"

Μεταφράζοντας τα Άνθη
ύστερα από τον Κρατύλο
να κι η θειά σου η Μαριάνθη
με τη θειά σου την Κοντύλω

Πίνοντας κι οι δυό το τσάι
κάπου το απογευματάκι
η μιά την άλληνε κλωτσάει
και της κλείνει το ματάκι

- Δεν μου λες ρε Μαριάνθη
- Να σου πω μωρή Κοντύλω
Κειός ο Γιώργης με τα Άνθη
και πιο πριν με τον Κρατύλο

"Άντε λέγε μωρή κλώσα
την ψυχή μου έχεις βγάλει"
Συμφωνείς μ' αυτή τη γλώσσα
η προτείνεις κάποια αλλη;

Έτσι κάθε Μαριάνθη
και Κοντύλω εντός του κήπου
κάνουν κριτική στα Άνθη
πάντα... εκ του πρωτοτύπου

ΠΛΑΤΩΝΙΚΟ ΠΡΟΣ ΕΜΕΝΑ

ΑΝΤΩΝΗΣ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ


ΠΛΑΤΩΝΙΚΟ ΠΡΟΣ ΕΜΕΝΑ

Μεταφράζοντας τον Παρμενίδη
θα πάρεις μαιζονέτα στο Μενίδι.
Και για κανά έπιπλο απαραίτητο
πιάσε μετά και τον Θεαίτητο.
Να μη λέει κι η θειά σου η Κοντύλω
πως έμεινες μονάχα στον Κρατύλο!

Η ΩΡΑΙΑ ΙΤΑΛΙΔΑ

LOUIS ARAGON

Η ΩΡΑΙΑ ΙΤΑΛΙΔΑ

Τα πέπλα γαλάζια
Τα χέρια λευκά
Στου θέρους τα νάζια
Ω πόση ομορφιά

Τι δέος τι κρίμα
Σ’ όποιον πει σ’ αγαπώ
Που θα πρέπει α προπό
Να μιλάει με το κύμα

Στρατιές ηλιθίων
Ξεγελά η ματιά
Το πνεύμα σου θείον
Σε όψη φωτιά

Λατρεμένη ως το τέρμα
Με το βλέμμα σου αυτό
Σαν τον ήλιο καυτό
Με χρυσάφι στο δέρμα

Για σένα σαν λένε
Τα πλήκτρα χορεύουν
Τα χείλη μουσκεύουν
Οι σκέψεις μου καίνε

Στην ωραία σου κόμη
Το στιλπνό παρελθόν
Πώς γυαλίζει ακόμη
Σα χαρτί ιλουστρασιόν

Από τα χείλη σου βγαίνουν μόνο
Λέξεις με πυρετό και πόνο

Και της φωνής το μέγα Όχι
Στης λάβας καίει τον τόνο

Μετάφραση: Αντώνης Παπαϊωάννου.

ΟΛΟΙ ΕΜΕΙΣ

ΤΡΑΓΟΥΔΑΕΙ Ο ΘΑΝΑΣΗΣ ΓΚΑΪΦΥΛΛΙΑΣ

ΟΛΟΙ ΕΜΕΙΣ

Όλοι εμείς που σήμερα φοράμε τα παλιά μας
και δεξιώσεις δίνουμε σε κρύα καπηλειά
όλοι εμείς αγάπη μου που πήγαμε καλιά μας
ακτίνες στέλνουμε με φως στου κόσμου τη σπηλιά

Όλοι εμείς που ανήκουμε σε άλλους παραλλήλους
και σε σκοτάδια μαγικά έχουμε πια κρυφτεί
όλοι εμείς καρδούλα μου δεν αγαπάμε αλλήλους
μα μόνο που τους έχουμε τρελά ερωτευτεί

Όλοι εμείς που ζήσαμε ζωή εκτός νυμφώνος
και η χαρά μας άφησε στα κρύα του λουτρού
εμείς το θύμα είμαστε, εμείς κι ο δολοφόνος
του μάταιου και άδικου χαμένου μας καιρού

Όλοι εμείς που φτύνουμε εκεί που προσκυνάνε
του κόσμου οι παραδόπιστοι και όλοι οι δειλοί
όλοι εμείς θα μείνουμε πουλιά που δεν πετάνε
μόνο που το τραγούδι μας θα κόβει σαν γυαλί

Στίχοι: Αντώνης Παπαϊωάννου.
Μουσική: Θανάσης Γκαϊφύλλιας.

ΚΟΙΜΗΣΟΥ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ ΣΟΥ

ΑΝΤΩΝΗΣ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ

ΝΑΝΟΥΡΙΣΜΑ

Κοιμήσου και στον ύπνο σου θα στείλω τρεις νεράιδες
Για να χορεύουν απαλά πάνω στα βλέφαρά σου
Κι αν έχεις ύπνο δύσκολο θα στείλω τρεις νοτιάδες
Για να φυσήξουνε μακριά τα μαύρα όνειρά σου

Κοιμήσου πουπουλένια μου μες το δικό μου χάδι
Καράβι το σεντόνι σου κι έχει μια νύχτα λάδι
Για να σε πάρει απαλά σε κύμα πελαγίσιο
Κι όταν ξυπνήσεις το πρωί να σ’ έχει φέρει πίσω

Κοιμήσου πεταλούδα μου και κλείσε τα φτερά σου
Κι εγώ θα σβήσω τ’ ουρανού το φως μη σε τρομάξει
Άσε μου μόνο μια γωνιά μέσα στα όνειρά σου
Να κοιμηθώ στο πλάι σου και φεύγω πριν χαράξει

ΟΛΟΙ ΕΜΕΙΣ

ΤΡΑΓΟΥΔΑΕΙ Ο ΘΑΝΑΣΗΣ ΓΚΑΪΦΥΛΛΙΑΣ


ΟΛΟΙ ΕΜΕΙΣ

Όλοι εμείς που σήμερα φοράμε τα παλιά μας
και δεξιώσεις δίνουμε σε κρύα καπηλειά
όλοι εμείς αγάπη μου που πήγαμε καλιά μας
ακτίδες στέλνουμε με φως στου κόσμου τη σπηλιά

Όλοι εμείς που ανήκουμε σε άλλους παραλλήλους
και σε σκοτάδια μαγικά έχουμε πια κρυφτεί
όλοι εμείς καρδούλα μου δεν αγαπάμε αλλήλους
μα μόνο που τους έχουμε τρελά ερωτευτεί

Όλοι εμείς που ζήσαμε ζωή εκτός νυμφώνος
και η χαρά μας άφησε στα κρύα του λουτρού
εμείς το θύμα είμαστε εμείς κι ο δολοφόνος
του μάταιου και άδικου χαμένου μας καιρού

Όλοι εμείς που φτύνουμε εκεί που προσκυνάνε
του κόσμου οι παραδόπιστοι και όλοι οι δειλοί
όλοι εμείς θα μείνουμε πουλιά που δεν πετάνε
μόνο που το τραγούδι μας θα κόβει σαν γυαλί



Στίχοι: Αντώνης Παπαϊωάννου.
Μουσική: Θανάσης Γκαϊφύλλιας.