ΠΑΖΟΛΙΝΙ, 2

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΕΝΤΡΩΤΗΣ

ΠΑΖΟΛΙΝΙ, 2

 

Σε ένα δοκίμιό του αναφέρεται ο Παζολίνι στις κοινότατες «παλιοκουβέντες» του ναπολιτάνικου Lazaronitum. Ψάχνεις… γκουγκλάρεις να βρεις τι είναι αυτό το Lazaronitum και δεν διαφωτίζεσαι με τη μία. Φτάνεις να ψάχνεις κοντά τρία τέταρτα της ώρας, για να καταλήξεις κάθιδρος στην παρακάτω υποσημείωση:

 

Ὁ λατινίζων ὅρος Lazaronitum ἀνήκει στὸν Κάρολο Μάρξ. Tὸν ἐπινόησε ἀπὸ τὴ λέξη τῆς ναπολιτάνικης διαλέκτου lazzarone, ποὺ σημαίνει τὸν ζητιάνο, γιὰ νὰ περιγράψει τὸ ὑποπρολεταριάτο τοῦ ἰταλικοῦ Νότου. Ὁπότε Lazaronitum σημαίνει τὸ ζητιανολόι. Στὰ γραπτά του ὁ Παζολίνι χρησιμοποιεῖ ἀρκετὲς φορὲς τὸν ὅρο αὐτό ποὺ προφανῶς τὸν ἄγρευσε ἀπὸ μιὰ σημαντικὴ ἔκδοση γραπτῶν τοῦ Μάρξ καὶ τοῦ Ἔνγκελς γιὰ τὸ Risorgimento, τὴν ἰταλικὴ Παλιγγενεσία: Karl Marx & Friedrich Engels, Sul Risorgimento italiano, μετάφραση Elsa Fubini & Giuseppe Garritano, ἐπιμέλεια καὶ πρόλογος Ernesto Ragionieri, Editori Riuniti, Roma 1959.

 

Συμπληρώνω εδώ (δεν γίνεται να μπαίνουν τα πάντα στις υποσημειώσεις). Το lazzarone προφανέστατα προέρχεται από τον βιβλικό φτωχο-Λάζαρο που «σιτιζόταν» (τρόπος του λέγειν) με τα αποφάγια του Πλουσίου: «ἐπιθυμῶν χορτασθῆναι ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τοῦ πλουσίου» (το πλήρες βιβλικό κείμενο στο Κατά Λουκάν,  ΙΣΤ,19-31). Ο Μαρξ, που τα ήξερε σε βάθος αυτά (και τα βιβλικά και τα λαϊκά και τα από διαλέκτου), πλάθει από τον γλωσσικό θησαυρό της φτωχομάνας Νάπολης έναν «κοινωνικοπολιτικό» όρο εξαιρετικής ακρίβειας και τον μεταφέρει σε επίσημα υψηλά γερμανικά – αυτό δηλώνει η κατάληξη -tum. Ο οπαδός του Πιερ Πάολο Παζολίνι γοητεύεται από τη λέξη, τη δανείζεται και τη χρησιμοποιεί κυριολεκτικώς «στα καλά καθούμενα» (έπειτα από κάτι «parolacce», κάτι παλιοκουβέντες που απαντώνται στη Θεία Κωμωδία του Δάντη), για να… «παιδεύει» τον αναγνώστη και (πρωτίστως) τον μεταφραστή. Χαλάλι όμως, Πιερ Πάολο! Για όλα!