TRISTAN TZARA
[Η
ΔΙΨΑ ΤΩΝ ΣΚΑΦΑΝΔΡΩΝ]
η
δίψα των σκαφάνδρων
τα
διαδήματα των βίων
οι
συναντήσεις πίσω από την πλάτη των λέξεων
το
ψαροκόκαλο της ερήμου
τα
σπίρτα
τα
ποτήρια τα χειρόκτια
πυρκαγιές
αγραναπαύσεις μυοσωτίδες
τα
αιμοσφαίρια από άμμο και δη πυρακτωμένη
Μετάφραση:
Γιώργος Κεντρωτής.
PIER PAOLO
PASOLINI
Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΦΑΣΙΣΜΟΥ
Δεν χρειάζεται να είσαι δυνατός, για να αντιμετωπίσεις
τον φασισμό στις παλαβές και γελοίες μορφές του˙ πρέπει όμως να είσαι πάρα πολύ
δυνατός, για να αντιμετωπίσεις τον φασισμό ως κανονικότητα, ως κωδικοποίηση —θα
έλεγα χαρούμενη, κοσμική, κοινωνικώς επιλεγμένη— της βάναυσα εγωιστικής ουσίας της
όποιας κοινωνίας.
Μετάφραση: Γιώργος Κεντρωτής.
«Φασίστες: Πατέρες και Γιοι» (Fascisti: padri e figli) στο «Vie nuove», τεύχος 36 a. XVII, 6 Σεπτεμβρίου 1962, σελ. 25.
PIER PAOLO
PASOLINI
ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
- Ο λόγος, λοιπόν, μας λέτε ότι βρίσκεται σε κρίση. Μήπως
και η λογοτεχνία;
- Η απώλεια της εκφραστικότητας στη γλώσσα συνεπάγεται
ομοίως και την παρακμή των λογοτεχνικών και καλλιτεχνικών ιδιωμάτων και των σχετικών
γλωσσών, οι οποίες σιγά-σιγά θα χάσουν τη ζήτησή τους. Η γλώσσα μας θα καταντήσει
αποκλειστικώς lingua franca.
- Ναι, αλλά θα είναι εργαλείο για όλους, όχι πια για
λίγους προνομιούχους.
- Ναι, είναι αλήθεια, η εκφραστικότητα ήταν προνόμιο
των ολίγων. Τώρα θα χρειαζόταν οπωσδήποτε ένα ποιοτικό άλμα για να μπορέσει να καταστεί
κοινή κληρονομιά. Αλλά η εκφραστική γλώσσα δεν θα μπορέσει να κάνει ποτέ αυτό
το άλμα. Είναι αντίθετο στη φύση της. Φανταστείτε με εμένα στην τηλεόραση (στον
ναό της επικοινωνιακής γλώσσας) να άρχιζα να χρησιμοποιώ εκφραστικές,
προσωπικές μορφές γλώσσας. Κανείς δεν θα με καταλάβαινε.
- Και οι συγγραφείς, Παζολίνι; Έχουν μέλλον οι συγγραφείς;
- Τελειώνουν. Είμαστε οι τελευταίοι.
Μετάφραση: Γιώργος Κεντρωτής.
Ο Παζολίνι δίνει συνέντευξη στον Μάσιμο
Κόντι: Το μέλλον έχει τελειώσει (Il
futuro
è già
finito),
στο "Panorama",
8 Μαρτίου 1973, σελ. 83.
PIER PAOLO PASOLINI
ΕΠΙΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΤΟΝ ΕΠΙΠΟΛΙΤΙΣΜΟ
Η μαζική κουλτούρα, έτσι όπως είναι, είναι
υποκουλτούρα ή, μάλλον, αντικουλτούρα· και αν το φαινόμενο είναι τώρα πλέον μη
αναστρέψιμο —καθώς οι μάζες είναι πια πραγματικότητα— αυτή, όπως και κάθε
ιστορικό φαινόμενο, πρέπει να αντιμετωπιστεί, να διορθωθεί, να τροποποιηθεί. Οι
κατέχοντες την εξουσία γνωρίζουν πολύ καλά ότι τα μεγάλα βράδια και οι μακριές
χειμωνιάτικες Κυριακές στο σπίτι μπορούν να επαναφέρουν το πρόβλημα, ή τη λύση,
της ανάγνωσης: η οποία ανάγνωση, σε αντίθεση με την τηλεόραση, δεν είναι
φαινόμενο υποκουλτούρας, αλλά πολιτισμού. Οι Ιταλοί (αν τους έχουν ανακαλύψει
ποτέ) μπορούν να ανακαλύψουν σήμερα και πάλι τα βιβλία. Προκαλώ, λοιπόν, τα
διευθυντικά στελέχη της τηλεόρασης να φανερώσουν την καλή τους πίστη και την καλή
τους θέληση προωθώντας την ανάγνωση και τα βιβλία: μια προώθηση που δεν πρέπει,
ωστόσο, να περιορίζεται σε πολιτιστικά προγράμματα, σε προνομιακές εκπομπές,
αλλά να οργανώνεται σύμφωνα με τους αλάνθαστους κανόνες της διαφήμισης που υποτείνουν
και καθορίζουν την κατανάλωση. Ας με συγχωρέσει ο αναγνώστης-μάρτυρας, αν αυτή η
οχληρή και επώδυνη επιφυλλίδα μου, εξ αντικειμένου βραχυλογική, θυμίζει αυτό
που έγραψε ο Οράτιος: «desinit in piscem», παναπεί «ξεκινάει σαν όμορφη γυναίκα,
μα καταλήγει σε ψάρι». Αλλά οι Μπαρναμπέι, οι Φαμπιάνι, οι Ρομανό και όλοι οι
συνάδελφοί τους, που περνάει ο λόγος τους, μπορούν, αν θέλουν, να υπερβούν κάθε
γραφειοκρατικό εμπόδιο και να κάνουν κάθε βράδυ το «Καρουσέλ» και άλλα παρόμοια
προγράμματα πλήρως διαθέσιμα για αυτό το νέο έργο, το τόσο ευγενές, που είναι
και αλτρουιστικό και σκανδαλωδώς αντιφατικό.
Μετάφραση: Γιώργος Κεντρωτής.
PIER
PAOLO
PASOLINI
ΑΠΟΠΟΛΙΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ
Προβλέπω την πλήρη αποπολιτικοποίηση της Ιταλίας: θα
γίνουμε ένα μεγάλο σώμα χωρίς νεύρα, χωρίς αντανακλαστικά. Το ξέρω: οι επιτροπές
γειτονιάς, η συμμετοχή γονέων στα σχολεία, η πολιτική στη βάση... Ναι. Πλην όμως
όλα αυτά είναι πρακτικές, ωφελιμιστικές
πρωτοβουλίες, εν τέλει μη πολιτικές. Ο κεντρικός δρόμος, ο φτιαγμένος από
αδιαφορία και αποξενωτικό εγωισμό, έχει ήδη χαραχθεί και περπατιέται.
(Pier Paolo
Pasolini: Il nudo e la rabbia, 9 Ιανουαρίου 1975)
Μετάφραση: Γιώργος Κεντρωτής.
PABLO NERUDA
ΘΥΜΑΣΑΙ ΜΑΛΛΟΝ ΕΝΑΝ ΑΝΤΡΑ ΚΟΚΑΛΙΑΡΗ
Θυμᾶσαι μᾶλλον ἕναν ἄντρα
κοκαλιάρη
ποὺ ἀπ᾽ τὰ σκοτάδια ἐχύμιξε ἔξω σὰν μαχαίρι
καὶ πρὶν τὸ μάθουμε ἐμεῖς, τό ᾽ξερε ἐκεῖνος:
καπνὸ
εἶδε καὶ εἶπε πὼς ἀπ᾽ τὴ φωτιὰ πηδοῦσε.
Ἡ ὠχρὴ γυναίκα μὲ τὴ μελανή της κόμη
ἦρθε... ἀναδύθηκε σὰν ψάρι τῆς ἀβύσσου,
καὶ ἀνάμεσά τους στῆσαν, κόντρα στὴν ἀγάπη,
μιὰ μηχανὴ ὁπλισμένη μὲ χιλιάδες δόντια.
Γυναίκα καὶ ἄντρας ρήμαξαν βουνὰ καὶ κήπους,
ποτάμια
κατεβῆκαν, τοίχους ἀνεβῆκαν,
στὶς κορυφὲς κανόνια στυγερὰ ἀνεβάσαν.
Ἡ ἀγάπη τότε ἔμαθε ἀγάπη
πὼς τὴ λένε.
Τὸ βλέμμα μου σὰν ἔστρεψα πρὸς τ᾽ ὄνομά σου
ἐγώ, ἡ καρδιά σου, ἀγάπη, μοῦ ἄνοιξε τὸν δρόμο.
JORGE
LUIS BORGES
ΠΕΡΟΥ
Ἀπὸ τὰ πράγματα τοῦ ἀπείρου κόσμου μένει ἡ
γνώση
μόνο ἕνα-δυὸ νὰ ὁραματιζόμαστε, ἀφοῦ ἡ
λήθη
καὶ ἡ τύχη μᾶς ἀπογυμνώνουν. Τὸ Περοὺ ἀνεδύθη
ἁπλῶς στὴν ἱστορία ποὺ ὁ Πρέσκοτ ἔχει
σώσει
καὶ διάβασα ὡς παιδί. Ἦταν διαύγεια, ἀσήμι
καὶ εἶχε λάχει
νὰ δῶ ἀπὸ ἕνα σαμάρι ἐκεῖ νὰ κρέμεται τοῦ
μάτε
ἡ κούπα μὲ δυὸ φἰδια σταυρωτά, καὶ νὰ κοιμᾶται
τοῦ πόλεμου ἡ κλαγγή, τὴν ἄλικη
ποὺ ὑφαίνει μάχη.
Μετὰ ἦταν ὀ γιαλὸς ποὺ μὲ λυκόφως
σκυθρωπιάζει, ἡ
σιωπὴ στὴ μεσαυηλή, στὴν πέργκολα, στὸ
σιντριβάνι,
τοῦ Ἐγκοῦρεν κάτι στίχοι σ᾽ ἔνα ἀνάλαφρο
σεργιάνι,
καὶ στὸ ὄρος λείψανο τεράστιο
λίθων ποὺ ρεμβάζει.
Κι ἂν ζῶ, εἶμαι σκιὰ ποὺ ἡ Σκιὰ τῆς ἀπειλεῖ
τὴ σκήτη·
πεθαίνοντας δὲν θά ᾽χω δεῖ τὸ ἀπέραντό μου σπίτι.
Μετάφραση:
Γιῶργος Κεντρωτής.
PIER PAOLO PASOLINI
ΑΓΑΠΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ
Δεν υπάρχει στην εποχή μας χειρότερη αμαρτία από το να
αρνούμαστε να δείξουμε κατανόηση: ακριβώς επειδή στην εποχή μας η αγάπη είναι
αδύνατον να διαχωριστεί από την κατανόηση. Η ευαγγελική προτροπή «να αγαπάς τον
πλησίον σου όπως τον εαυτό σου» πρέπει να συμπληρωθεί με το «να κατανοείς τον
πλησίον σου όπως τον εαυτό σου». Διαφορετικά η αγάπη είναι κάτι καθαρά
μυστικιστικό και απάνθρωπο.
Μετάφραση: Γιώργος Κεντρωτής.
ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΕΝΤΡΩΤΗΣ
ΤΟ ΙΣΠΑΧΑΝ — IN NUCE
... vers l’azur noire
où tremble la mer de topazes
Arthur Rimbaud
Ἐντὸς τῆς κάμαρας νωθρὰ σαλεύει
τὸ κύμα τὸ γαλάζιο πού ᾽χει
φτάσει
τοπάζια μελανὰ νὰ κατεβάσει
στὸ ἡμίφως, σ᾽ ἕνα δάσος ἀπὸ
σκεύη
πού ᾽χαν ταιριάσει ἀπάντεχα μὲ τὰ
ὅσα
ἐπινοοῦν τὰ βλέμματα στὰ βάθη
τῶν ὁραμάτων. Ἂν ἐκεῖ τὸ ἀγκάθι
τοῦ ρόδου, ὡς ἀντανάκλαση βοώσα
τοῦ ἀρχετύπου τῶν κήπων τῆς
γαλήνης
καὶ τῆς τρυφῆς, τρυπήσει τῶν ὀνείρων
τὰ δάχτυλα, τὰ κύματα τῶν μύρων
θὰ σπᾶνε ὡς φλοῖσβος στὶς ἀκτὲς τῆς
κλίνης
καὶ ἡ στέγη, ὡσὰν τὸν ἀστερόεντα
αἰθέρα,
στὴ νύχτα μέσα θ᾽ ἀπαστράφτει ὡς
μέρα.
