REINER KUNZE
ΠΕΡΙ ΕΜΠΝΕΥΣΕΩΣ
Μόνο αρχάριος άγγελος
πετάει κάτω απ’ τα σύννεφα
(είναι ακόμα μέσα στον εαυτό του,
δεν είναι αρκετά μακριά απ’ τους ανθρώπους)
Φτερούγα όποτε σου αγγίζει το μέτωπο,
είναι ένας απ’ αυτούς
κι εσύ στην αρχή είσαι
σαν αυτόν
Μετάφραση : Γιώργος Κεντρωτής.
PIER PAOLO PASOLINI
[ΠΡΟΕΣΠΕΡΙΝΗ ΒΟΛΤΑ ΣΤΗ
ΡΩΜΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΣΙΝΕΜΑ]
Ὅταν
βγῆκαν ἀπ’ τὸ σινεμά, ὁ καιρὸς ἦταν ἀκόμα καλύτερος καὶ ἡ ἀτμόσφαιρα πολὺ πιὸ
γλυκιά. Ὁ ἥλιος βρισκόταν ψηλὰ ἀκόμα καὶ ὅλη ἡ Πιάτσα Ἔξεντρα μαζὶ καὶ ὅλη ἡ
βία Νατσιονάλε ἦταν πλημμυρισμένες ἀπὸ φῶς καὶ φασαρία.
Καὶ
καθὼς ὁ Τομάζο ἔνιωθε καλύτερα ἀπὸ πρὶν κι εἶχε ξανανιώσει γερὸς καὶ δυνατός,
προτοῦ πᾶνε στὴ στάση τοῦ 11, περπάτησαν λιγάκι στὴ βία Νατσιονάλε νὰ ξεσκάσουν
κάπως στὴ δροσιά. Προχώραγαν καὶ κοιτοῦσαν τριγύρω τους: τὶς βιτρίνες, τὸν
κόσμο, ὅλη ἐκείνη τὴν πολυτέλεια καὶ τὴν ὡραία ζωή.
Πέρασαν
δίπλα ἀπὸ ἕνα μπαράκι φίσκα στοὺς Ἀμερικάνους ποὺ τρώγανε καὶ πίνανε καθισμένοι
σ’ ἐκεῖνα τὰ πανύψηλα σκαμπό, τὰ κολλητὰ στὸν πάγκο. Πέρασαν μπροστὰ ἀπό ’να
κατάστημα ἀνδρικῶν ἐνδυμάτων, ὅπου στὴ μιὰ του βιτρίνα εἶχαν μοστράρει ἕνα
βραδινὸ κουστούμι μὲ λουστρινένα σκαρπίνια, ἄσπρο σατὲν κασκόλ, μαῦρα γάντια καὶ
μπαστούνι, ἐνῶ στὴν ἄλλη ὑπῆρχε ἕνα κουστούμι ἀνοιχτόχρωμο (ἔνδυμα περιπάτου),
μὲ μαρὸν μοκασίνια στὸ πλάι καὶ μιὰ κοκκινόμαυρη γραβάτα ποὺ ἡ αἰσθητικὴ καὶ ἡ ποιότητά
της ἦταν πραγματικὰ ἀχτύπητες. Ἔπειτα, ἀφοῦ πέρασαν μπροστὰ ἀπό ’να κατάστημα ὑποδημάτων
κι ἀπὸ ἕνα ἄλλο κατάστημα, ὅπου ἔβρισκες τὰ πάντα, ἔφτασαν βῆμα τὸ βῆμα μέχρι τὴν
Ἔκθεση,[1] μὲ τὶς τεράστιες ἄσπρες της
σκάλες νὰ φωτίζονται ἀπ’ τὸν ἥλιο.
Μὰ
νά, ἐνῶ περπατοῦσαν ἐκεῖ, ὁ Τομάζο εἶδε ξαφνικὰ μιὰ γνωστή του φάτσα: κάποιον
πεσμένον χάμω καὶ ἀκουμπισμένον στὸ πεζούλι μιᾶς σκάλας ποὺ κατέβαινε καὶ κάτω ἀπ’
τὸ ἐπίπεδο τοῦ δρόμου· κοίταξε καλύτερα καὶ ναί, ὄντως, ἦταν ὁ Λέλο.
«Μὰ
τί κάνει ἐκεῖ;» εἶπε μέσα του κι ἀμέσως κατσούφιασε· κρατήθηκε καὶ δὲν πῆγε νὰ τὸν
χαιρετήσει, ἀλλὰ γι’ αὐτὸ καὶ τσαντίστηκε ἀκόμα περισσότερο· μετὰ τράβηξε ἴσια μπροστά,
κρατώντας τὴν Ἰρένε ἀπ’ τὴ μέση, ποὺ δὲν εἶχε πάρει χαμπάρι τίποτα.
«Ὄμορφο,
ἔ;!» τῆς εἶπε, ἐννοώντας τὸ μέγαρο τῆς Ἔκθεσης, ποὺ ὄντας κάτασπρο ἔμοιαζε μὲ
Δημόσια Λουτρά.
Ὁ
Λέλο, μὲ τὴν πλάτη ἀκουμπισμένη στὸ πεζούλι, εἶχε τὸ σακάτικο πόδι του ἁπλωμένο
στὸ πεζοδρόμιο μὲ τὸ μπατζάκι τόσο τραβηγμένο, ποὺ νὰ φαίνεται τὸ μπούτι χωρὶς
τὴν κνήμη· τὸ ἴδιο καὶ μὲ τὸ μανίκι: τό ’χε διπλωμένο γιὰ νὰ φαίνεται τὸ κουλό
του χέρι.
Μὲ
τοῦτο κράταγε σφιχτὰ πάνω στὸ στῆθος του ἕνα ἀγοράκι, οὔτε δυὸ χρονῶ, ἐνῶ τ’ ἄλλο
του χέρι, τὸ γερό, τό ’χε ἁπλωμένο στοὺς περαστικοὺς νὰ τὸν ἐλεήσουν:
ζητιάνευε.
Οὔτε
ὁ Λέλο εἶδε τὸν Τομάζο, ἀκριβῶς ἐπειδὴ δὲν ἔβλεπε κανέναν.
Τὸ
παιδάκι, ποὺ ἐκράταγε ἀγκαλιά, καθόταν πολὺ ἥσυχο, ἦταν ντυμένο μὲ ποδίτσα σὰν
κοριτσάκι, εἶχε μιὰ φατσούλα, ποὺ ἀπ’ τὴ χλομάδα τοῦ ’χε γίνει σχεδὸν κάτασπρη,
καὶ μάτια μαῦρα καὶ στοχαστικὰ σὰν τῶν μεγάλων. Κοίταζε κάθε τόσο μιὰ δεξιὰ καὶ
μιὰ ζερβά, σὰν κάτι νὰ τὸ παραξένευε, ἀλλὰ δὲν ἔδειχνε καὶ καμιὰ πολὺ μεγάλη
περιέργεια: περιοριζόταν στὸ νὰ κοιτάει καὶ μόνο, καὶ νὰ μένει ἀμίλητο.
Ὁ
Λέλο ἔμοιαζε σὰν νὰ μὴν ἔνιωθε κὰν τὴν παρουσία του· τό ’χε νοικιασμένο καὶ τὸ
κράταγε ἐκεῖ σὰν πράγμα, ὄχι σὰν παιδάκι. Ἐκεῖνο, πάλι, τό ’ξερε καὶ καθόταν ἥσυχο.
Πῶς
εἶχε, ἀλήθεια, ἀλλάξει ἔτσι ὁ Λέλο ἀπ’ τὰ χρόνια ποὺ κατέβαινε γιὰ περιπέτειες
στὸ κέντρο τῆς Ρώμης μαζὶ μὲ τὴν κομπανία του. Εἶχε φέξει, εἶχε ρέψει, ἀκόμα καὶ
τὰ μαλλιά του, ποὺ κάποτε τὰ φρόντιζε μἐ θρησκευτικὴ εὐλάβεια, μόνο μαλλιὰ δὲν ἦταν
τώρα. Ἀξύριστα τουλάχιστον ἕξι μέρες μιὰ βδομάδα τὰ γένια του, μὰ ἔτσι ξανθὰ καὶ
ἀραιὰ ποὺ ἤτανε, οὔτε καλὰ-καλὰ ποὺ φαίνονταν· καὶ ἦταν βρόμικος, ναί, πολὺ
βρόμικος, καὶ πάνω στὸ δέρμα του εἶχε κάτι σὰ λίγδα, κάτι ποὺ ξεπηδοῦσε ἀπὸ
μέσα του κι ἔμοιαζε ὅτι δὲν θὰ μποροῦσε νὰ τοῦ σβήσει, ἀκόμα κι ἂν πλενόταν μὲ χλωρίνη,
ἔτσι πού ’χε μπεῖ μέσα του καὶ τοῦ ’χε κλείσει ὅλους τοὺς πόρους, ὅπως
συμβαίνει μ’ ὅλους τοὺς ἀνάπηρους, τοὺς συναδέλφους του. Ἀπ’ τ’ ἀσυναγώνιστα
παντελόνια ποὺ φόραγε κάποτε (τότε ποὺ ἦταν στὴ μόδα οἱ σωλῆνες), ἀπ’ τὰ ριγὲ
μπλουζάκια, ἀπ’ τὰ φουλάρια τὰ δεμένα κόμπο στὸ λαιμό σὲ στὶλ σερίφικο… ἀπ’ ὅλα
τοῦτα τίποτα δὲν ὑπῆρχε πιά· τώρα φόραγε ἕνα γκρίζο παλιοπαντέλονο μὲς στὴ
λίγδα, καὶ μιὰ καρὸ ζακέτα μὲ τὶς τσέπες της φουσκωμένες, μᾶλλον ἀπ’ τὴ
χαρτοσακούλα ποὺ εἶχε μέσα ὅ,τι εἶχε γιὰ φαΐ.
Τὸ
ζητιανηλίκι του δὲν ἦταν οὔτε κλάψα οὔτε παρακαλετό, νὰ κοιτάει δηλαδὴ τὸν
κόσμο μὲ θυμὸ καὶ μὲ κακία, ὅπως κάνουν τόσοι καὶ τόσοι ἄλλοι· το ’κανε σὰν νά ’ταν
τὸ ἐπάγγελμά του, σὰν συνήθεια, χωρὶς νὰ σκέφτεται τίποτα ἡ κλεφτρονογκλάβα του,
ἀπολησμονημένος ὄντας κι ἀπ’ τὸν ἴδιο τὸ Θεὸ ἀκόμα.
«Θὲς
καφέ;» ρώτησε ὁ Τομάζο τὴν Ἰρένε διαχυτικὸς καὶ ἀνοιχτοχέρης, κύριος καὶ στὴν
ψυχὴ καὶ στὴν τσέπη.
«Ὄχι,
καλύτερα νὰ περπατήσουμε! Μ’ ἀρέσει νὰ χαζεύω!» εἶπε πολὺ σοροπιαστὰ ἡ Ἰρένε.
«Πολὺ
λοῦσο καὶ πολυτέλεια δῶ πέρα, ἔ;!» εἶπε ὁ Τομάζο ρίχνοντας μιὰ τελευταία
τσαντισμένη ματιὰ στὸ Λέλο καὶ τραβώντας μετὰ τὸ δρόμο του. «Σὲ τοῦτα τὰ μέρη
φέρνονται ἀλλιώτικα», συνέχισε· «Εἶναι πολὺ διαφορετικοὶ ἀπὸ μᾶς. Δὲς πῶς
ντύνονται… δὲς ἀκόμα καὶ πῶς φυσᾶν τὴ μύτη τους, πῶς πιάνουν τὴν καρέκλα τους νὰ
κάτσουνε — τοὺς βλέπεις, δὲν εἶναι σὰν κι ἐμᾶς… Ἔχουν ἄλλο φέρσιμο!... πῶς νὰ τὸ
κάνουμε;… ἄλλο!...»
«Ἔ,
ναί!» εἶπε ἡ Ἰρένε· «ἀφοῦ γεννήθηκαν κύριοι. Τά ’δες τὰ παιδάκια τους; Τοὺς
φωνάζουνε μπαμπά… μανούλα… Καὶ τά ’χουν πάντα περιποιημένα τὰ
μικρά τους… τίποτα δὲν τοὺς λείπει… μήτε τοῦ πουλιοῦ τὸ γάλα!... Καὶ τὰ
σπουδάζουν μέχρι νὰ μεγαλώσουν…»
«Κι
εἶν’ ὅλοι τους Χριστιανοδημοκράτες», εἶπε ὁ Τομάζο· «Νά γιατί!»
«Ἐσὺ
τί λές;» εἶπε ἡ Ἰρένε· «Θά ’μασταν τοῦ λόγου μας ἱκανοὶ νὰ τὰ βγάλουμε πέρα μέσα
σὲ τέτοιο περιβάλλον; Ἐμένα μοῦ φαίνεται σίγουρα ὄχι!»
«Εἶναι
πολὺ πιὸ ἀνώτεροι!» παρατήρησε ὁ Τομάζο· «Πῶς νὰ πᾶς νὰ παραβγεῖς μαζί τους;!
Παλιά, ὅποτε τοὺς ἔβλεπα, τοὺς ἔλεγα μπούφους καὶ παιδιὰ τοῦ μπαμπᾶ·
τώρα ψιλοαρχίζω νὰ καταλαβαίνω τί διαφορὰ ὑπάρχει ἀνάμεσα στὸ νὰ βρίσκεσαι μὲ τὸν
κόσμο τοῦ συνοικισμοῦ καὶ μὲ τοῦτον δῶ πέρα τὸν κόσμο! Τοῦτος δῶ ὁ κόσμος ζεῖ
τίμια, κι ὅπου πᾶνε, ὅλοι τοὺς βγάζουν τὸ καπέλο!»
Ἡ
Ἰρένε ἔμεινε γιὰ λίγο ἀμίλητη — εἶχε πέσει σὲ μικρὴ περισυλλογή. «Ποῦ ξέρεις;»
εἶπε μετά· «Μπορεῖ μιὰ μέρα κι ἐμεῖς, μακάρι νὰ δώσει, νά ’χουμε λίγο τύχη καὶ
νὰ μποροῦμε νὰ κάνουμε κι ἐμεῖς τὴ φιγούρα μας!»
Νὰ
μιλάει εἶχε σταματήσει κι ὁ Τομάζο, κι αὐτὸς γιὰ λίγο, κι εἶχε πέσει σὲ παρόμοια
μικρὴ περισυλλογή. «Ξές, Ἰρένε, τί σκέφτομαι;» ἀναφώνησε μετά· «Θὰ μιλήσω στὸν
παπά… θὰ πάω νὰ γραφτῶ στὸ Χριστιανοδημοκρατικὸ Κόμμα!»
Στῆς
Ἰρένε τὸ σπίτι ἦταν ὅλοι κομμουνιστές· καὶ ἡ ἴδια· ἀπὸ πολὺ μικρούλα εἶχε αὐτὲς
τὶς ἰδέες: τῆς τὶς εἶχε μάθει ὁ πατέρας της. Τὸ καλοσκέφτηκε λιγάκι, μὲ κριτικὸ
πνεῦμα αἰσιοδοξίας, καὶ ἔπειτα τοῦ εἶπε: «Δὲν εἶναι καὶ κακὴ ἰδέα, ρὲ Τομά! Ἄσε
ποὺ ἅμα εἶσαι μ’ αὐτὸ τὸ κόμμα, μπορεῖ αὔριο… κάθε στιγμή… να ’χεις
βοήθεια… κάποια δουλειά… κάτι! Ἄσε ποὺ στὸ πλευρὸ τῆς Ἐκκλησίας παίρνεις δύναμη…
ἄλλη δύναμη!»
Μετάφραση:
Γιῶργος Κεντρωτής.
Ἀπόσπασμα
ἀπὸ τὸ μυθιστόρημα «Βίος βίαιος» («Una vita violenta»), ποὺ θα ἐκδοθεῖ προσεχῶς
ἀπὸ τὸν Gutenberg.
[1] Πρόκειται
γιὰ
τὸ
Μέγαρο τῶν Ἐκθέσεων (Palazzo
delle Esposizioni) στὴ βία Νατσιονάλε,
ποὺ
εἶναι ἐκθεσιακὸς χῶρος,
πολιτιστικὸ κέντρο καὶ
μουσεῖο.
REINER KUNZE
ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΣΤΟ
ΝΤΥΣΕΛΝΤΟΡΦ
Ο ουρανός έλκει τη γη
όπως το χρήμα το χρήμα
Δέντρα από
γυαλί κι ατσάλι, φορτωμένα το πρωί
καρπούς απαστράπτοντες
Ο άνθρωπος
είναι για τον άνθρωπο
αγκώνας
Μετάφραση : Γιώργος Κεντρωτής.
REINER KUNZE
ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΚΟΜΑ
Για την Ε.
Εξακολουθεί να είναι ακόμα
των νεανικών γοφών ο ορίζοντας
Εξακολουθεί να είναι ακόμα
το λεπτότερο
το λεπτότερο
Η ανελέητη σκληρότητα του καθρέφτη
δεν μπορεί να μας ξεγελάσει
Ξέρουμε
περισσότερα
απ’ αυτόν
Μετάφραση: Γιώργος Κεντρωτής.
REINER KUNZE
Η ΑΓΑΠΗ
Η
αγάπη
είναι
ένα άγριο ρόδο μέσα μας
Ριζώνει
στα
μάτια,
όταν
συναντούν του αγαπημένου προσώπου το βλέμμα
Ριζώνει
στα
μάγουλα
όταν
νιώθουν του αγαπημένου προσώπου την ανάσα
Ριζώνει
στου μπράτσου την επιδερμίδα
όταν
του αγαπημένου προσώπου το χέρι την αγγίζει
Ριζώνει,
μεγαλώνει,
τρανεύει,
κι
ένα βράδυ
ή
ένα πρωί
νιώθουμε
απλώς ότι
απαιτεί
μέσα μας χώρο
Η
αγάπη
είναι
ένα άγριο ρόδο μέσα μας
ανεξερεύνητο
από τη λογική,
μη
υποκείμενο σε αυτήν
Η
λογική όμως
είναι
ένα μαχαίρι μέσα μας
Η
λογική
είναι
ένα μαχαίρι μέσα μας
για
να κόβει το ρόδο
μέσα
από εκατό κλαδιά –
έναν
ουρανό
Μετάφραση:
Γιώργος Κεντρωτής.
REINER KUNZE
TOY ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΗ ΠΡΟΝΟΜΙΟ
Για τον Πέτερ Ρίχλο
Το ποίημα: αμορτισέρ του
νου,
αποσβένει τους κραδασμούς
στα λιθόστρωτα του χρόνου
και στην παλιά πόλη του
Τσέρνοβιτς
Όποιος νιώθει οικεία με
την ποίηση σε πολλές γλώσσες
στο βάθος της απελπισίας βρίσκει
μια λέξη,
που χαμογελάει
Μετάφραση: Γιώργος
Κεντρωτής.
PIER PAOLO PASOLINI
ΔΥΟ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΓΚΡΑΜΣΙ
Τα χρόνια εκείνα, 1948 και 1949, ανακάλυψα τον Γκράμσι. Μου
πρόσφερε τη δυνατότητα να αποτιμήσω την προσωπική μου κατάσταση. Μέσω του
Γκράμσι τοποθέτησα πλέον τη θέση του διανοούμενου -είτε με μικροαστική καταγωγή
είτε εξ υιοθεσίας- μεταξύ του κόμματος και των μαζών, ως έναν πραγματικό άξονα
διαμεσολάβησης μεταξύ των τάξεων. Πρωτίστως, όμως, επαλήθευσα σε θεωρητικό
επίπεδο τη σπουδαία σημασία του αγροτικού κόσμου στην επαναστατική προοπτική. Η
απήχηση του έργου του Γκράμσι ήταν κρίσιμη και καθοριστική για μένα.
Στις 27 Απριλίου 1937 ο Αντόνιο Γκράμσι, πέθανε στη Ρώμη μετά
από δέκα χρόνια φυλάκισης και μαρτυρίου.
Μετάφραση; Γιώργος Κεντρωτής.
