ΟΜΙΛΕΙ Ο ΓΕΡΩΝ ΚΕΦΑΛΟΣ

 

ΠΛΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΕΙΑ (329a1-329d8)

ΟΜΙΛΕΙ Ο ΓΕΡΩΝ ΚΕΦΑΛΟΣ

 

«Ἐγώ, Σωκράτη, μὰ τὸν Δία», εἶπε, «θὰ σ’ τὴν πῶ τὴ γνώμη μου. Πολλὲς φορὲς μαζευόμαστε κάποιοι, ποὺ ἔχουμε τὴν ἴδια πάνω-κάτω ἡλικία, καὶ ἐπαληθεύουμε τὴν παλιὰ παροιμία: Ἧλιξ ἥλικα τέρπει, γέρων δὲ τέρπει γέροντα, δηλαδή: Ὁ συνομίληκος εὐχαριστεῖ τὸν συνομίληκο καὶ ὁ γέροντας τὸν γέροντα. Σὲ τοῦτες τὶς μαζώξεις μας, λοιπόν, οἱ περισσότεροι ἀπὸ μᾶς κλαῖνε καὶ ὀδύρονται, διότι νοσταλγοῦν τὶς ἀπολαύσεις τῆς νιότης καὶ ἀναπολοῦν τὶς σωματικὲς ἡδονές, τὰ μεθύσια, τὰ φαγοπότια καὶ ὅ,τι ἄλλο συναφές, ἀλλὰ καὶ ἀγανακτοῦν λὲς κι ἔχουν κάτι πολὺ σπουδαῖο στερηθεῖ, καθὼς θεωροῦν ὅτι τότε ζοῦσαν πολὺ καλά, ἐνῶ τώρα αὐτὸ ποὺ ζοῦν δὲν εἶναι πιὰ ζωή. Ὑπάρχουν ἐκεῖ καὶ κάμποσοι ποὺ ὀδύρονται γιὰ ὅσους προπηλακισμοὺς εἰσπράττουν γιὰ τὰ γηρατειά τους ἀπὸ δικούς τους ἀνθρώπους, καὶ ποὺ στιγμὴ δὲν σταματοῦν νὰ λένε, καὶ μάλιστα σὲ ὅλους τοὺς τόνους, ὅτι ἡ αἰτία ὅλων τῶν κακῶν εἶναι τὰ γεράματα. Ἐγώ, πάντως, Σωκράτη μου, ἔχω τὴ γνώμη ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ κατηγοροῦν αὐτὸ ποὺ δὲν ἀποτελεῖ καθόλου πηγὴ τῶν ὅποιων κακῶν. Γιατὶ ἂν ἦταν αὐτὸ ἡ αἰτία, θὰ εἶχα πάθει κι ἐγὼ ἐξαιτίας τῶν γηρατειῶν τὰ ἴδια, καὶ μαζὶ μ’ ἐμένα κι ὅλοι οἱ ἄλλοι ποὺ ἔφτασαν αἰσίως στὰ χρόνια μου. Ἔχω, ἐντούτοις, συναντήσει κι ἄλλους, ποὺ δὲν ἔχουν περιέλθει στὴν κατάσταση αὐτή. Μιὰ φορά, μάλιστα, ἔτυχε νὰ βρεθῶ κοντὰ στὸν Σοφοκλῆ, τὸν ποιητή· ἐκεῖ κάποιος τὸν ρώτησε: “Πῶς τὰ πᾶς, Σοφοκλῆ, μὲ τὴν ἐρωτική ζωή; Καταφέρνεις ἀκόμα νὰ συνευρίσκεσαι μὲ γυναῖκες;” Τότε ὁ Σοφοκλῆς τοῦ εἶπε: “Ἄ, δὲν πᾶς καθόλου καλά, ἄνθρωπέ μου! Ποῦ νά ’ξερες πόσο πολὺ χαίρομαι ποὺ γλύτωσα ἀπ’ αὐτό… νιώθω σὰν νά ’χω ξεφύγει ἀπ’ τὰ νύχια ἄγριου καὶ λυσασμένου ἀφέντη!” Ἐμένα καὶ τότε μοῦ ἄρεσαν τὰ λόγια τῆς ἀπάντησής του ἐκείνης καὶ τώρα ἐξακολουθοῦν νὰ μοῦ ἀρέσουν, καὶ μάλιστα πιὸ πολὺ τώρα! Γιατὶ μὲ τὰ γεράματα ἡ ταραχὴ ὅλων αὐτῶν τῶν πραγμάτων γίνεται γαλήνη καὶ καταλήγει στὴν ἐλευθερία. Ὅταν οἱ ἐρωτικὲς ἐπιθυμίες καταλαγιάσουν καὶ καταπέσει ἡ ἔντασή τους, γίνεται ὅ,τι εἶπε ὁ Σοφοκλῆς: ὁ ἄνθρωπος ἔχει ἀπαλλαγεῖ ἀπὸ πλείστους ὅσους καὶ μαινόμενους ἀφέντες. Ἀλλὰ καὶ γι’ αὐτὰ καὶ γιὰ ὅσα ἀφοροῦν τοὺς συγγενεῖς μας μία καὶ μόνο μία εἶναι ἡ αἰτία, καὶ ἡ αἰτία αὐτή, Σωκράτη μου, δὲν εἶναι βεβαίως τὰ γεράματα, ἀλλὰ ὁ τρόπος τῶν ἀνθρώπων, ἡ συμπεριφορά τους δηλαδή. Ἂν ἡ συμπεριφορά τους εἶναι εὐπρεπὴς καὶ οἱ ἴδιοι φέρονται κόσμια, τότε ναὶ μὲν ἀπαντῶνται δυσκολίες καὶ στὰ γηρατειά, ἀλλὰ εἶναι δυσκολίες ποὺ ὑποφέρονται· ἄν, ὅμως, δὲν εἶναι ἔτσι, τότε, Σωκράτη μου, στὸν ἀνάποδο ἄνθρωπο δὲν εἶναι μόνο τὰ γεράματά του κακὰ καὶ δύσκολα, ἀλλὰ καὶ ἡ νιότη του».

 

Μετάφραση: Γιῶργος Κεντρωτής.